Uyku İçin Sıkıcı Tarih | Orta Çağ’da İnsanların Garip Uyku Alışkanlıkları ve Ritüelleri

merhaba bu gece seni Orta Çağ karanlık soğuk ve fazlasıyla garip yatak

odalarına götüreceğim çıtırdayan loş mum ışıkları altında

saman kokan odalarda korku dolu gecelere doğru yavaşça süzüleceğiz

bir yandan tavan arasındaki tahta kurularını dinlerken diğer yandan

birinin pencereni tıklatmamasını umarak uykuya dalmaya çalıştığın anları hayal

et ama baştan uyarıayım o dönemlerde hayatta kalmak bugünkü gibi kolay değil

o yüzden başlamadan önce videoya bir beğeni bırak ve kanala abone olmayı

unutma şimdi ışıkları biraz kıs ve bu geceki yolculuğumuza yavaşça süzülelim

kendini taş döşeli daracık bir sokakta hayal et üzerinden ağır bir yün ceket

sarkıyor ayaklarının altında çamur ve saman karışımı kaygan bir yol etraf

sessiz ama aynı zamanda huzursuz her pencere karanlık bazen loş bir mum

ışığı görünüyor sonra kayboluyor orta Çağ da gece demek başka bir dünyaya

açılan kapı demekti gündüzün kalabalığı pazar yeri bağırışları ve kilise çanları

çoktan susmuş yerini ağır bir sessizlik ve insanın ensesinde gezinen

açıklanamayan bir tedirginliğe bırakmış işte bu yüzden insanlar geceye

hazırlanırken türlü türlü tuhaf ritüeller yaparlardı sen de şimdi ahşap

bir evin içine giriyorsun tavan alçak odanın köşesinde taş bir ocak hemen

yanında kıvrılmış bir köpek uyuyor yerde sazlardan örülmüş paspas ve saman dolu

bir yatak var yatmadan önce yapılması gerekenler belli önce kapının iç

tarafına bir demet sarımsak asılıyor şeytan ve kötü ruhlardan korunmak için

çünkü inanç o ki gece uykuya daldığında ruhun vücudunu terk eder ve kötü

varlıklar fırsat kollamaya başlar sarımsak kokusu onları uzak tutarmış bir

de pencere kenarına küçük bir kese konuyor içinde kurutulmuş lavanta defne

yaprağı ve bir tutam kişniş hem güzel koku yapıyor hem de kabusları uzak

tutuyor bir başka gelenek de yatağın dört köşesine demir çivi çakmak evet

evet yatağın dört köşesine küçük demir parçaları hem yatak böceklerinden

korusun diye hem de gece şeytani varlıkların yatağa yaklaşıp üstüne

oturmasını engellesin diye çünkü o dönemlerde insanların en çok korktuğu

şeylerden biri de karanlıkta üzerine oturan ve nefesini kesen kara basandı

bugün biz de bazen gece uyanıp hareket edemediğimizde üstümde biri var deriz ya

işte aynı korku sen şimdi saman dolu yatağına yavaşça

uzanıyorsun üzerinde kalın bir keten örtü onun üstüne biraz daha kalın bir

yün battaniye dikkat et sakın ayağını battaniyeden dışarı çıkartma o dönemin

inancına göre geceleri kötü ruhlar ayaktan vücuda girermiş bugün bile hala

ayağını yorganın dışına çıkarma efsanesi buradan geliyor bir de odada sürekli

yanan bir çıra var mum gibi değil ince uzun bir odun çubuğu ucundan yavaş yavaş

yanıyor ve odada hem hafif bir ışık hem de sürekli odun kokusu yayıyor yatmadan

önce içilen bitki çayları da önemli bugün papatya çayı içiyoruz diye dalga

geçiyoruz ya adamlar o dönem ısırgan otu pelin otu ve maydanoz kaynatıp içiyordu

sindirimi kolaylaştırıp kötü rüyaları önlediğine inanılırdı yalnız pelin otu

biraz fazla kaçarsa sabaha kusarak uyanmak garantili ve tabii tılsımlar

herkes boynuna küçük bir kese takıyor içinde kimi zaman kurutulmuş baykuş tüyü

kimi zaman eski bir madalyon ya da büyü kitabından kopmuş bir sayfa parçası

özellikle cadılardan korunmak için o dönemlerde birinin sana kötü enerji

gönderdiğine inanırsan gece kesinlikle yatmadan önce sağ elinle alnına üç kez

dokunman gerekiyor unutmadan bir de önemli detay çoğu evin kapısı geceleri

dışarıdan değil içeriden sürgüleniyor çünkü Orta Çağ'da en büyük korkulardan

biri gece uyurken evine giren haydutlar şehir bekçileri çok güvenilir olmadığı

için insanlar geceleri kendi kendini korumak zorunda kalıyor kapının üstüne

dev bir kiriş konuyor araya taş sıkıştırılıyor pencere ise ya keçeyle ya

da ağır bir bezle kapatılıyor ki içeri ay ışığı ya da davetsiz misafir girmesin

sen şimdi başını saman yastığa bırakıp üzerini çekiyorsun çıra ağır ağır

yanıyor köşedeki köpek hırlıyor ve dışarıdan uzak bir baykuş sesi duyuluyor

ve işte o an gerçek Orta Çağ gecesi başlıyor

yorganın altından sadece burnun dışarıda içerisi sıcak ama hava hafif rutubetli

uykuya dalmak üzeresin ama bir ses duyuyorsun tahtaların arasında

cızırdayan bir tıkırtı kafanı kaldırıp karanlığa baktığında ne olduğunu anlaman

zor ama ev halkı çoktan alışmış çünkü Orta Çağ'da sadece insanlar değil

evlerde uyanık olurdu geceleri gıcırdayan merdivenler kemirgenlerin

duvar aralarındaki gezintileri ve bazen de açıklanamayan uğultular ve işin

kötüsü bu seslerin hepsi bir şeyin habercisi sayılırdı uykun bölünmüş olsa

da o dönem için bu gayet sıradan çünkü o çağda tek parça uyku diye bir şey yoktu

bugün alıştığımız gibi akşam yatıp sabah kalkmak pek yaygın değildi sen de şimdi

gözlerini yeniden kapatıyorsun ama zihnin hala canlı çünkü az sonra ilk

uyku sona erecek evet orta Çağ'da insanlar genelde iki parçalı bir uyku

düzenine sahipti akşam güneş battığında 78 civarı yatılır ardından gece yarısı

gibi uyanılırdı bu uyanıklık dönemi genellikle 1 saat sürerdi sonra tekrar

yatılır ve ikinci uykuya geçilirdi sen de şimdi ilk uykudan uyanmış gibi

yorganın altından başını çıkarıyorsun bu iki uyku arasında yapılanlar da oldukça

ilginç kimileri bu zamanı ibadetle geçirirdi bazılarıysa komşuya gider kısa

sohbetler yapardı sen ise biraz farklısın kalkmışsın küçük bir mumla

pencereye yürüyorsun dışarıda ay bulutların arasından göz kırpıyor

sokaklar tamamen sessiz fakat o sessizlik içinde hafif bir çıtırtı daha

bu sefer ses yakından geliyor ocağın köşesindeki tahtaların arasından belki

bir fare belki de gece ruhlarından biri hani o büyücü kadının geçen hafta

bahsettiği uyuyanların ruhuna fısıldayan gölgeler herkes uydurma olduğunu

söylüyor ama sen yine de biraz daha yorgana gömülüyorsun tam bu sırada evin

yaşlısı uykusunda bir şeyler mırıldanıyor

orta Çağ'da uykuda konuşmak oldukça ciddiye alınan bir şeydi çünkü

insanların inancı şuydu uykuda dile gelen kelimeler tanrı ya da şeytan

tarafından yönlendirilir bazı evlerde özellikle konuşarak uyuyan

biri varsa baş ucuna küçük aynalar yerleştirilirdi amaç ruhun gece bedeni

terk edip aynaya yansıdığında tekrar doğru şekilde geri dönmesini sağlamak

gece uyanıklığında yapılan bir başka şey de yazmak olurdu eğer okuma yazma

biliyorsan tabii bu kısa dönemde bazı keşişler dua kitaplarına notlar alır

hatta bazı mektuplar bile bu saatlerde yazılırdı çünkü zihnin en açık ruhun ise

en geçirgen olduğu zaman olarak kabul edilirdi bu arada seni hala uyutmayan

bir şey daha var koku evin içinde sürekli bir şeylerin kokusu var ıslak

gün odun dumanı az pişmiş soğanlı yemek ve biraz da insanlar o dönemlerde sık

sık yıkanmak pek yaygın değildi hele ki kış aylarında çünkü fazla su vücuda

girerse ruhu üşütür diye bir inanç vardı o yüzden sen de şu an battaniyenin

altında biraz burun kıvırıyor olabilirsin ama yapacak bir şey yok

burnuna lavanta torbanı yaklaştır ve derin bir nefes al sen şimdi yeniden

yatmaya hazırlanıyorsun ikinci uyku vakti geldi çattı yorganı yeniden

üzerine çekiyorsun ay çoktan bulutların arkasına saklanmış dışarısı zipiri

karanlık evin içi ise biraz daha sessiz şimdi ocağın külleri sönmeye yüz tutmuş

köpek artık hırlamıyor göz kapakların yeniden ağırlaşıyor ve işte ikinci

uykuya geçiyorsun uykunun bu kısmı daha derin daha rüyalarla dolu olacak belki

de bir atlı şövalye olarak bir kaleye gireceksin belki de bir cadının

çömleğinde kurbağaya dönüşeceksin ama uyumadan önce son bir düşünce aklından

geçiyor bu gece ne kadar normal geçti böcek sayısı azdı dışarıda kimse

bağırmadı kapının önünde çiş yapan sarhoş köylüler bile yoktu burası Orta

Çağ ve bu garip bir şekilde huzurlu sayılan bir geceydi

yavaşça gözlerini açıyorsun ve etrafına bakıyorsun yattığın yer modern bir

yataktan çok uzak yerden hafifçe yükseltilmiş samanla doldurulmuş bir

torba üzerinde zamanla rengi solmuş yıpranmış bir örtü var bu yatak Orta

Çağ'da sıradan bir insanın geceyi geçirdiği yer yataklar genellikle ahşap

bir çerçeve üzerine yerleştirilmiş içi samanla doldurulmuş torbalardan

oluşuyordu saman ucuz ve kolay bulunabilir bir malzeme olduğundan halk

arasında yaygın olarak kullanılıyordu ancak samanın içinde zamanla böcekler ve

diğer haşereler yuvalanabiliyordu bu nedenle yataklar düzenli olarak

havalandırılır ve samanlar değiştirilirdi

yatış pozisyonları da bugünkünden oldukça farklıydı insanlar genellikle

sırt üstü yatar ellerini göğüslerinde birleştirir ve ayaklarını yataktan

dışarı sarkıtarak uyurlardı bu pozisyonun sindirimi kolaylaştırdığına

ve kötü ruhları uzak tuttuğuna inanılırdı

ayrıca ayakların serin kalmasının vücudun dengesini sağladığı düşünülürdü

yataklar sadece uyumak için değil aynı zamanda sosyal bir statü göstergesi

olarak da kullanılırdı zenginler süslü perdelerle çevrili büyük

yataklarda uyurken fakirler daha sade ve küçük yataklarda geceyi geçirirdi bu

perdeler hem mahremiyet sağlamak hem de soğuktan korunmak için kullanılırdı gece

boyunca yatak odasında mum ışığı dışında bir aydınlatma olmazdı mumlar loş bir

ışık sağlasa da gölgelerin duvarlarda dans etmesine neden olurdu bu gölgeler

insanların hayal gücünü harekete geçirir ve çeşitli korkulara yol açardı bu

nedenle bazıları yatmadan önce dualar eder veya koruyucu tılsımlar kullanırdı

yatakların yerden yüksek olması soğuk zeminden uzak durmak ve haşerelerden

korunmak için tercih edilirdi ayrıca bu yükseklik yataktan hızlıca kalkmayı ve

olası tehlikelere karşı daha hızlı tepki vermeyi kolaylaştırırdı

orta Çağ'da yataklar ve uyku düzeni hem fiziksel hem de ruhsal sağlığı korumak

için önemliydi insanlar uyku sırasında bedenlerinin ve ruhlarının dinlendiğine

inanırdı bu nedenle yataklar sadece bir dinlenme yeri değil aynı zamanda ruhsal

bir sığınak olarak görülürdü

yerden yükseltilmiş saman dolu torbalarda uyuduğun o soğuk Orta Çağ

gecesinden sonra şimdi uyku ortamının başka detaylarına dalıyoruz çünkü o

zamanlar yatak konforu kadar geceyi ısıtmak kötü kokuları bastırmak ve uyku

kalitesini artırmak için çeşitli yöntemler vardı özellikle ateşin dumanın

ve koku maskelerinin rolü Orta Çağ uyku ritüellerinde düşündüğünden çok daha

önemliydi soğuktaş duvarlı evlerde kış aylarında ateşin verdiği sıcaklık

olmazsa saman yatağın bile işe yaramadığını hemen anlarsın ocağın tam

ortasında yanan ateş hem evi ısıtır hem de karanlık ve ürkütücü geceyi biraz

daha katlanılır hale getirirdi ancak ateşin başında uyumak kolay değil

dumanın gözlerini yakması ortamın havasını bozması ve hatta bazen evin

içini kaplayan duman kokusu yüzünden uykun kaçabilir ilginçtir ki kötü

kokuları engellemek için farklı bitkiler ve tütsüler yakılırdı

lavanta biberiye defne gibi aromatik bitkiler hem kötü kokuları bastırmak hem

de kötü ruhları uzak tutmak için kullanılırdı

evet o zamanlar kötü kokuların sadece fiziksel değil ruhani bir tehlike

olduğuna inanılırdı o yüzden koku maskeleri hatta bazen

küçük keseler içinde aromatik otlar yastığın altına yerleştirilirdi

böylece hem rahatlatıcı bir koku olur hem de kötü rüyalardan koruduğu

düşünülürdü bir de gece boyunca dumanın ateşin ve aromatik bitkilerin

birleşimiyle odada oluşan o mistik hava vardı bunu düşün hafif dumanlı lavanta

kokan sıcak bir odada saman yatağında uzanıyorsun tabii ki bu ortam uykuya

dalman için ideal değil ama o zamanların şartları böyleydi ama ateşin getirdiği

ısı olmasaydı soğuktan uyku tutmazdı bu yüzden çoğu evde yatak odasında küçük

taş ocaklar vardı ve gece boyunca ateş korinde tutulurdu kötü kokulara karşı

alınan önlemler ve ateşin yanında geceyi daha katlanılır kılmak için kullanılan

bu doğal tütsüler Orta Çağ insanının uyku ortamını şekillendiriyordu

tabii bu işin diğer tarafı da var fazla duman kötü havalandırma ve zayıf oksijen

bazen ev halkının sabaha yorgun ve sersem uyanmasına neden olurdu bir

sonraki bölümde korkulu rüyaların kabus avcılarının ve gecenin karanlığında seni

sarmalayan gölgelerin nasıl korku dolu anlar yaşattığını anlatacağım

şimdilik bu dumanlı ateşli uyku ortamını zihninde canlandır

orta Çağ'da modern yatak odalarının konforu hayal bile edilmezdi o

zamanlarda ısıtma sistemi yok evler küçük ve soğuktu işte bu yüzden aile

fertleri hatta bazen komşular aynı yatakta topluca uyurlardı bir yatakta

sadece sen değil annen baban büyükanne çocuklar köpekler ve maalesef bazen

istemediğin misafirler yani fareler bile olurdu düşünsene saman dolu kalın

torbalarla yükseltilmiş bir yatakta etrafın kalabalık ve biraz da

karmakarışık ayakların dışarı sarkıyor çünkü içeride

yer yok ama sebebi sadece yer meselesi değil aynı zamanda ısınmak için vücut

ısısı en iyi ısınma yöntemiydi o zamanlar sen büyükanne köpek ve çocuklar

yan yana kıvrılmış birbirinizi ısıtıyorsunuz tabii bu samimiyetin bir

bedeli var horlamalar arada gelen farelerin tıkırtıları ve o bedenlerin

minik hareketiyle uykunun kaçması gibi ve işin ilginci bu kalabalık uyuma

geleneği sadece ısınma için değil aynı zamanda sosyal bir bağ kurma şekliydi bu

kadar yakınlık ve dokunma o zamanlar sıkça görülen hastalıklar karşısında

bile dayanışmanın bir simgesiydi ancak uyku kalitesi buna tabii ki kurban

gidiyordu üstüne üstlük evin o daracık odasında kalabalık olunca uyku pozisyonu

da başlı başına bir meseleydi ayaklarını dışarı sarkıtmak hem nefes almayı

kolaylaştırıyor hem de o yoğun vücut sıcaklığı içinde biraz ferahlık

sağlıyordu ama dışarıdaki soğuk gece yarısı uyanmanıza sebep olabilir bazen

de bütün o kalabalığın içinde uyanmak zorundaydın belki küçük bir çocuk

ağlamıştı belki köpek bir gürültü duymuştu ama seni asıl uyandıran

şeylerden biri dışarıdaki sessiz ama tehlikeli gecenin farkındalığıydı çünkü

karanlıkta sadece hayvanlar değil kötü niyetli insanlar da cirit atıyordu bütün

bu karmaşa içinde aile boyu aynı yatakta uyumak hem konfor hem de risklerle dolu

bir ritüeldi sen de bu kalabalığın içinde uyumaya çalışırken sokaktan gelen

seslere evin içinde dolaşan hayvanlara horlamalara ve tabii ki o yaramaz

farelere karşı uyanık olmak zorundaydın

orta Çağda sokaklar ışıklandırmasız kaldırım yok sadece taş ve çamur sen

yorgunsun evine dönüyorsun belki tek başına belki az kişiyle ama bil ki

gecenin karanlığı sadece sessizlik getirmez hırsızlar haydutlar ve

serseriler geceyi av mekanı olarak görürler senin gibi masum birini

yakalamak için pusadğlar o zamanlarda şehirlerin ve köylerin

etrafında genellikle yüksek duvarlar ve kapılar olurdu ancak gece geç saatlerde

dışarıda olmak oldukça riskliydi hırsızların elinde bıçaklar sopalar

hatta bazen zehirli oklar bile vardı ne yapardın öncelikle evden çıkarken

dikkatli adımlar atardın kimseye belli etmemeye çalışırdın varlığını peki ya

evin içindeysen kapılar demir parmaklıklar ve ağır ahşapla korunurdu

ama bazen o bile yetersizdi insanlar hırsızlardan korunmak için

tuhaf yöntemlere başvururdu mesela kapı ve pencere kenarlarına dikenli dallar

koymak evin içinde ses çıkaran teller germek gibi kimsenin gelip geceyi rahat

geçirmesine izin yoktu bir de o meşhur koruyucu tılsımlar vardı hırsızlar

korksun diye kapıların üzerine asıl büyülü objeler üzerlerinde yazılı dualar

kutsal semboller hatta bazı evlerde hırsızlar geldiğinde hemen yüksek sesle

dua okunur belki de bu gürültü onları korkutur diye düşünülürdü

ama en eğlenceli korunma yöntemi neydi biliyor musun bazı bölgelerde eve

gizlice sokulabilecek hırsızları yakalamak için yerin altına gizli

çukurlar kazılırdı hırsız fark etmeden bu çukura düşer oradan sesler gelir

evdekiler uyanırdı e tabii bu yöntem biraz tehlikeliydi yanlışlıkla

evdekilerden biri de çukura düşebilirdi geceyi ve karanlığı bu kadar korkunç

kılan sadece haydutlar değil aynı zamanda bilinmezlikti karanlıkta duyulan

her ses her hareket sana saldıracakmış hissi verir hatta rüyalarına bile

girerdi ama bu durum insanların gece hayatını kısıtlamasına da neden olurdu

çoğu zaman herkes evine kapanır kapılar sıkı sıkıya kilitler büyük şehirlerde

bile gece sokağa çıkmak cesaret isterdi sen de eğer dışarı çıkman gerekiyorsa

hep tetikte olmak zorundaydın işte bu yüzden o dönemde gece yalnız yürümek

günümüzün en korkunç macerası gibiydi

sabahın ilk ışıkları henüz doğmadan önce sen hala derin bir uykuya gömülüsün ne

telefon ne de elektronik bir alarm sesi var ortalıkta ama yine de uyanmak

zorundasın çünkü işlerin tarlaların ya da pazar hazırlıkların var

orta Çağda bu işi insan çalar saatler üstlenirdi gerçekten de sokaklarda

sabahın köründe elinde uzun bir sopa ya da değnekle camına vurup seni uyandıran

adamlar bu uyandırıcı saatler sabah çok önce uyanıp görevlerini ciddiyetle

yerine getirirlerdi yaptıkları şey basitti ama önemliydi evlerin camlarına

vurarak ya da kapılarını çalarak uyanmanı sağlamak tabii camlar

genellikle küçüktü ve evlerin çoğunda cam bile yoktu o zaman kapıya vurmak en

garantili yöntemdi bir yandan bakınca kulağa biraz eğlenceli geliyor değil mi

uykuya doyamamışken kapı çalıyor birileri senin üzerine hadi kalk diye

bağırıyor gibi düşün üstelik bu iş kolay değildi soğuk kış sabahlarında çamurda

yürürken ya da yağmurda ıslanırken bile görevden kaçmazlardı bu yüzden insan

çalar saat işi saygı duyulan zorlu bir meslekti ama tabii bu sistemin de

eksikleri vardı mesela saatçi çok erken ya da çok geç gelirse uyandığında işe

geç kalabilirdin hatta bazı şehirlerde saatçilerle ev sahipleri arasında

zamanlama konusunda küçük tartışmalar bile yaşanırdı yine de elektronik

alarmın olmadığı bir dünyada bu insan alarm sistemine güvenmekten başka

çareleri yoktu bir de bu sabah uyanma ritüelinin bir parçası olarak bazı

bölgelerde saatçi uyanmadan önce küçük bir dua etmek ya da şans dilemek

yaygındı uyanırsan şansın açık olur geç kalmazsın diye inanılırdı bu da aslında

uykunun gündelik hayatın ne kadar önemli olduğunu ve sabah ritüellerinin nasıl

kutsandığını gösteriyor tabii o sabah kalkışları sadece iş için değil aynı

zamanda kilise ayinlerine katılmak için de önemliydi orta Çağ'da dini hayat

yoğun olduğundan sabah ayinlerine uyanmak çok kritik bir meseleydi bu

yüzden saatçiler hem işçiler hem de dindarlar için bir nevi yaşam sigortası

gibiydi ama gel gelelim bu uyandırma servisi herkesin favorisi olmayabilirdi

düşünsene derin uykudan aniden uyanmak o sabah asık suratla işe gitmek belki de

birçok kişi bu yüzden gece geç saatlere kadar uyanık kalıp sabahı zor ederdi

sabahın ilk ışıkları yavaş yavaş pencerenin perdelerini aralarken uykunun

o huzurlu kollarından yeni sıyrılıyorsun ama Orta Çağ'da uykunun bile bazı

sorumlulukları vardı mesela rüyanda işlediğin bir suç sadece hayal ürünü

olmaktan çok daha fazlası sayılırdı gerçek bir günah olarak kabul edilirdi

evet doğru duydun uykuda yaptıkların da hesabını vermek zorundasın orta çağ

düşüncesinde rüya ruhun gizemli dünyasına açılan bir kapıydı rüyada

işlenen suçlar tıpkı gerçek hayattakiler gibi ahlaki bir sorun olarak görülür

vicdanı sarsar sabah uyandığında bile üzerini bırakmazdı bu yüzden birçok kişi

sabah dua ederek "Eğer rüyamda günah işlediysem lütfen affeyle." derdi

kiliseler ve rahipler rüyaların bu yönünü kullanarak insanların korkularını

ve vicdan azaplarını derinleştirmekten çekinmezdi

ilginçtir ki bu dönemde rüyalar sadece kişisel değil toplumsal boyutta da

önemliydi bir köyde ya da kasabada korkunç rüyalar gören birkaç kişi olursa

bu genellikle kötü haberlerin hastalıkların ya da savaşın habercisi

olarak yorumlanırdı hatta rüya yorumcuları insanların sabah

uyandıklarında anlattıkları rüyaları analiz eder topluluğun geleceği hakkında

kehanetlerde bulunurdu ama tüm bu ciddiyetin içinde Orta Çağ insanının

uykuda işlenen suçlar yüzünden çektiği endişe kadar absürt gelen bir gerçek

daha vardı rüyada yapılan yanlışları affettirmek için kullanılan tuhaf

yöntemler mesela bazı köylerde sabah dualarından sonra uyanan kişinin baş

ucuna kutsal su serpilir veya minik haçlar yerleştirilirdi

bunlar rüya günahlarının temizlenmesi için ritüellerdi bazen de rüyada işlenen

kötü şeylerin sabah erken saatlerde yüksek sesle bağırarak dışarı atılması

gerekiyordu tıpkı kötü bir rüyanın lanetini kovmak gibi bu durum rüyanın ve

uykunun ne kadar ciddiye alındığını gösteriyor günümüzde sadece rüya

dediğimiz şey Orta Çağda ruhsal bir sınav bazen de gerçek bir suç dosyasıydı

bu kadar ağır bir bakış açısı uykuya dalarken o sakin ve huzurlu hissettiğin

anları birazcık daha tuhaflaştırabilir neyse ki artık rüyalarında hırsızlık

yapmadığın sürece sabah kalkıp dua etme zorunluluğun yok

gözlerini kapatıp günün yorgunluğunu atmak için yatağına uzandığında seni

bekleyen tek şey sıcak bir uyku değildi orta Çağ yatakları tam anlamıyla küçük

bir savaş alanıydı düşünsene sen gecenin sessizliğinde uykuya dalarken yorganın

ve saman torbanın içinde minik ama azılı düşmanlar seni pusuya yatmış bekliyor

bitler tahta kuruları pireler ve türlü türlü haşerat

adeta gecenin görünmez orduları dönemin evlerinde temizlik anlayışı bugünkünden

hayli uzaktı yataklar saman dolu torbalardan yapılırdı ve bu torbalar

zamanla nemlenip böceklerin yuvası haline gelirdi üstüne üstlük herkes aynı

yatağı paylaştığı için bu minik istilacılar için ideal bir ortam

oluşurdu sabah uyandığında vücudunda yeni ısırıklar kızarıklıklar görmek

sıradan bir durumdu bitlerden kurtulmak için uygulanan yöntemler ise en az sorun

kadar çılgıncaydı mesela insanlar geceleri yatağın dört köşesine sarımsak

asar tahta kurularını uzak tutması için yatağın kenarlarına nane yaprakları

dizerdi kimileri de saman torbasının içine lavanta ya da kekik doldurur

kokusuyla haşeratı kaçırmaya çalışırdı tabii bazıları işin kolayını bulmuştu

geceleri yatmadan önce vücutlarını yağla kaplayıp bitlerin boğulmasını sağlıyordu

pireler ve tahta kuruları için hazırlanan en yaygın tuzaklardan biri

ise yatağın ayaklarının altına su dolu kaplar koymaktı böylece böcekler

tırmanmaya çalışırken suya düşüp boğulurdu fakat evin içinde dolaşan

fareler ya da gece uyurken burnuna tırmanan bir örümcek varsa işte onlara

çare yoktu sabah uyanıp yastığının kenarında ölmüş bir fare bulmak çoğu

köylü için olağan bir manzaraydı bütün bunların üzerine gecenin ortasında

aniden uyanıp haşeratı kovalama seansları da cabasıydı insanlar

ellerinde mumla ya da çıra ile yatağın içine eğilir saman torbasını karıştırır

gördükleri her yaratığı hızla ezmeye çalışırlardı tabii bu sırada saman

torbasının alev alması da nadir rastlanan bir durum değildi yani Orta

Çağ'da uyku sadece rüya görmekten ibaret değildi her gece haşeratla kıyasıya bir

mücadeleydi ve sabah uyanıp vücudunda tek ısırık izi olmadan yeni güne merhaba

diyebiliyorsan bu başlı başına bir zafer sayılırdı şimdi yatağına uzanırken bir

düşün o dönemde olsaydın başını yastığa koyduğunda aklında ne olurdu uykuda

günah işleyip işleyememek mi yoksa yastığın altından neyin çıkacağı mı

gecenin bir yarısı uyanıp tuvalete gitme meselesi bugün bile can sıkıcıdır değil

mi hele o sıcak yatağından çıkıp soğuk zemine basmak ama bir de Orta Çağ'da

yaşadığını düşün o dönemde modern klozetler sifonlar veya banyo kapıları

yoktu hatta evlerin büyük kısmında bırak banyoyu ayrı bir tuvalet odası bile

bulunmazdı işte tam bu yüzden gecenin karanlığında uyanıp ihtiyacını gidermek

başlı başına cesaret işiydi çoğu evin odasında ya da yatağın baş ucunda taş ya

da metalden yapılmış taşınabilir lazımlıklar bulunurdu aslında bildiğin

kap şeklinde bir lazımlık gece vakti uyanıp gözlerini ovalaya ovalaya loşmum

ışığında bu kabı bulur işini görür ardından üstünü örtüp kenara koyardın

sabah olunca da genellikle evin en küçüğü ya da hizmetçi bu kabı alır

pencereden dışarı ya da evin köşesindeki lağıma boşaltırdı ama işin ilginci şu ki

herkes bunu pencereye boşaltırken sokaktan geçenlerin kafasına dökmemek

için garde diye bağırmak zorundaydı bu kelime Fransızca dikkat et demekti ve

aşağıdan geçen biri varsa kafasını çekerdi tabii kimi zaman unutulur sabaha

karşı kafasına lağım suyu yiyen talihsizler olurdu orta Çağ sokaklarında

hep kötü kokular yayılmasının nedenlerinden biri de buydu bir de işin

soğuk tarafı vardı evlerde cam olmadığı pencereler bez ya da tahta kepenklerle

kapatıldığı için geceleri odanın içi bu gibi olurdu taş lazımlığın içine oturup

işini yaparken vücudunun bir anda donması sıradan bir olaydı hatta

bazıları gece tuvaletine gitmemek için akşamdan fazla su içmemeye özen

gösterirdi bazı korkaklar da gecenin tehlikelerinden çekindiği için

ihtiyacını tutar sabaha kadar dişini sıkar yüzünde acı bir ifadeyle sabahı

zor ederdi daha zengin hanelerde ise gece lazımlıkları biraz daha süslüydü

altın varaklı işlemeli porselenler bazen de aile armasını taşıyan özel

lazımlıklar kullanılırdı ama günün sonunda işlev aynıydı işini gör kapağını

ört sabah pencereden dök ve işte bu yüzden Orta Çağ'da uyku sadece böcek

istilasıyla değil aynı zamanda gecenin ortasında taş lazımlık bulmacerasıyla da

kesintiye uğrardı o dönemde yaşasaydın uyurken yatağın kenarında ne olur ne

olmaz diye küçük bir mum bir de lazımlık bulundurdun

gece çöktüğünde Orta Çağ şehri gündüzün hareketli telaşından tamamen farklı bir

ruha bürünürdü taş döşeli sokaklar artık insan ayak seslerinin azalmasıyla

sessizleşeceğini düşünüyorsan yanılıyorsun

uzun karanlık ve dar sokaklar gizemli fısıltılar uzaklardan gelen çan sesleri

ve ara sıra yükselen bağırışlarla doluydu bu şehirde gece uyku zamanından

çok tetikte olma ve uyanıklık zamanıdır her saat başı kilisenin devasa çanları

yankılanır bu çanlar sadece dini ibadetleri duyurmakla kalmaz yangın

saldırı ya da başka bir acil durumda şehir sakinlerini alarma geçirir çanın

sesi taş duvarlarda yankılanırken sen de o sesi duyduğunda kalbin aniden hızlanır

ve nedenini düşünürsün yangın mı var hırsız mı yakalandı diye kendi kendine

sorarsın çünkü bu ses sakinlerin hayatlarını koruyan bir uyarı sistemidir

sokakların karanlığında ateş habercileri adı verilen insanlar belirir ellerinde

alev alev yanan meşalelerle şehrin dört bir yanını gezerler sadece ateşi

taşımakla kalmazlar aynı zamanda bağırarak olası tehlikeleri herkese

duyururlar onların sesi gecenin sessizliğini yırtar ve bazen en

korkutucu ses olur sen pencerenin önünde onlara kulak verirken bir yandan uykunu

bölen bu uğultunun aslında hayat kurtardığını bilirsin şehir bekçileri

kılıçlarını kuşanmış pelerinleriyle gölgeler arasında dolaşırlar gündüz pek

görünmezler gece ise görev başındadırlar hırsızlar ve haydutlar karanlıktan

faydalanıp sokaklarda gezinirken bekçiler sessizce onları izler ve aniden

harekete geçer ayrıca gece boyunca evlerin pencerelerinden sızan fısıltılar

duyarsın komşular birbirlerine haber verir dedikodular yayılır bazen korkunç

olaylar anlatılır uzaktaki kasabalara haberler gece boyunca taşınır sanki

şehrin ruhu karanlıkta kendi hikayesini fısıldıyordur sen de bu karmaşık sesler

arasında uyanıksın her çan her bağırış her fısıltı ve her adım yaşadığın

dönemin güvenlik ve sosyal hayatının sessiz bir tanığıdır gözlerini kapatsan

bile bu gece seninle birlikte nefes alır çan sesleri kulağında çınlar ve şehrin

gizemli gecesi yavaşça sana sarılır

gece karanlığında sokaklar sessizleşirken bir başka hayat başlar

gizli aşklar fısıltılar ve saklanan tutkuların zamanı orta Çağ'da aşk bazen

sadece kalbin değil aynı zamanda cesaretin ve kurnazlığın da sınandığı

bir arenadır çünkü bir çift gece vakti gizlice

buluşmak istiyorsa sadece kendilerini değil aynı zamanda bütün ev ailisi ve

hatta mahalle bekçilerini de atlatmak zorundaydı düşünsene evinde uykuda yatan

aile bireyleri gecenin sessizliğinde bile bir çiftin hareketlerini duyabilir

üstelik komşuların dedikodu merakı ve şehrin tehlikeleri de cabası

bu yüzden sevgililer gece buluşmalarını kodlar ve işaretlerle gizlerlerdi

mesela bir pencerenin kenarına asıl bir mendil ya da kapının altına bırakılan

ufak bir çiçek buradayım bekliyorum anlamına gelirdi bu tür işaretleri

anlamak aralarındaki iletişimi sağlamak için şarttı buluşma yerleri çoğu zaman

sessiz karanlık ara sokaklar ya da bahçelerdi

bazen erkekler gece bekçilerini veya eşlerin yakınlarını atlatmak için

saklanma numaraları yaparlardı mesela kalın pelerinlerin içine saklanmak ya da

kuytu köşelerde beklemek gibi kadınlar ise genellikle ağır elbiseleri içinde

sessiz adımlar atar saçlarını kapatan ince tüllerle kimliklerini gizlerlerdi

bir de aşkın kendisi kadar tuhaf olan yakalanmamak için geliştirilen çeşitli

taktikler vardı örneğin sevdiğin kişiye ulaşmak için komşu evlerin çatılarını

tırmanmak ya da gizli tünellerden geçmek gibi cesurca ama bir o kadar da absürt

yöntemler tüneller dediğime bakma bazen sadece birkaç taş arası boşluktan

ibaretti ama aşıklar için hayat kurtarıcıydı

unutma bu gece buluşmaları bazen sadece birkaç dakika sürerdi ve sessizce

dağılmak gerekiyordu çünkü en ufak bir gürültü şehir bekçilerinin dikkatini

çekebilir hatta ailelerin sert tepkisiyle sonuçlanabilirdi

aşıklar sabahın ilk ışıklarına kadar birbirlerini göremezler sadece

hatıralarında yaşarlardı son olarak bu yasak aşklar bazen evlilik

kararlarını bile etkilerdi gizli buluşmalar bazen gençleri evlilik

öncesi tanışma fırsatı olarak kullanılırken bazen de gizli

düşmanlıkların ve kıskançlıkların doğmasına sebep olurdu ama ne olursa

olsun bu karanlık gece aşklarının büyüsü Orta Çağ'ın katı sosyal kuralları

arasında yaşayan kalpler için eşsiz bir özgürlük anıydı

şimdi sen o eski evde hafifçe esen rüzgarla karışan sabah ışıklarını

hissederken bütün o yorgunluk ve zorluklar arkanda kalıyor gece boyunca

yaşadığın absürt uyku pozisyonları karanlıkta karşılaştığın haydut

korkuları yapılan mücadeleler ve yasak aşklar hepsi hafifçe siliniyor yerini

sakin bir huzura bırakıyor kendini yavaşça gevşet derin bir nefes al

dışarıdaki sabah sessizliğine karış gözlerini kapatırken bu eski zamanların

tuhaf ve eğlenceli uyku hikayeleriyle dolu yolculuğunu bitiriyorsun şimdi

tatlı rüyalara dalmanın zamanı geldi iyi geceler huzur dolu uykular