2 | Siyratdan saboqlar | Siyratdan foyda olish | Shayx Sodiq Samarqandiy

سيره اعظم السير السير في التواريخ

والبشرب والبشر سيد الخلق تاجها تاجها

في

>> bismillahir rohmanir rohim

alhamdulillahi rabbil alamin wasallohu

ala sayyidina va nabiyina Muhammad va

ala alihi va ashobihi ajmain. Va ba'.

Alloh subhanahu va taolodan madad so'rab

biz fiqh siyra darsimizni davom

ettiramiz. Ya'ni

sunnatni siyratdan bir durdonalar olish.

Undan bir ma'nolar o'rganish. Fiqhni

o'rganishdan o'zi maqsad tarixiy

voqealarni o'qib o'rganish emas.

ya'ni voqeda bir tirik bir

islomiy bir jamiyat hosil bo'lishi

xuddiki Rasululloh sollallohu alayhi

vasallam 23 yil davomida qanday bir

ummat

vujudga keltirgan bo'lsalar Allohni izni

bilan mana shu namunaga ergash hozirgi

kunda eng bizga kerakli bo'lgan ma'no

mazmun ham shu bo'lsa kerak ya'ni

maʼruzalar bir qo'pol aytganda bir o'lik

ma'ruza bo'lib qolishi uni ruhi yo'q

bo'lgan gaplar, amallar, darslar o'lik

darsga aylanib qolganligi.

Bu kitoblar, maktabalar to'la kitoblar u

hech qanaqasiga foyda bermaydi.

Darslar hech qanaqasiga foyda bermaydi.

Qachonki uni bir ruhi bo'lmasa.

Qachonki uni ruhi bo'lmasa, undan bir

foyda olinmasa, uni foydasi yo'q. Fiqih

siadan maqsad mana shu, ya'ni bu

darslardan ibrat olish. siyratni o'qib

yodlagan odam. Rasululloh sollallohu

alayhi vasallam bir umr u uchun

kurashgan la ilaha illalloh kalimasini

haqiqatiga zidd bo'layotgan ishlarni

qilib tursa, qabrlardan borib so'rashga

ruxsat bersa o'shanga hattoki o'sha

uchun kitoblar yozib bersa, fatvolar

bersa, atrofida tavof qilishlarga ruxsat

bersa, bu Rasulullohni ya'ni butun umr

qilgan hayotidagi mazmun shu o'zi. La

ilaha illalloh edi. O'sshha narsani

buzyapti bu Rasululloh. O'sha uchun

qavmi, qarindoshlari bilan kelishmoqchil

bo'ldi. O'sha uchun hijrat qilib

ketdilar. O'sha uchun kofirlar bilan

jihod qildilar. O'sha uchun qancha

sahobalar bu yo'lda jonlarini berdi.

Butun hayot shuni ustiga qurilgan edi.

Hattoki buni ma'nosini Abu Jahl ham

tushungan edi. Ajaalal ilahan vahida

inna hadun ujab.

Shuncha olihalarni bitta iloh qilib

qo'yadimi? Bu bu qizi'ishku bu dedi.

Ya'ni la ilaha illallohni ma'nosini

tushunganlik uchun shunday deb aytdi.

Abu Tolib tushungan edi bu ma'noni.

O'shaning uchun ham men bu gapni ayta

olmayman. Mayli, senga yordam beraman

dedi. Rasulullohga joni bilan yordam

berdi. Abu Tolib juda qattiq

Rasulullohni yonida turib berdi. Lekin

mana shu kalimani aytmadi. La ilaha

illalloh kalimasini aytmadi. Aytsa

bo'lmasidi bir og'iz kalimani

aytishuncha qiyinmi?

Bo'lmasa ichhi-ichidan bilardi ham shu

narsani. Haligini o'zi tili bilan ham

aytdi. Seni haqligingni bilaman eyiyan

degan.

Anav ular degan ustimdan kuladi. Men bu

kalimani aytayotgan bo'lsam bu otasini

dinidan qaytdi deb Abdumuttalibni juda

ham yaxshi ko'rgan. Abu Tolibni muammosi

otasiga bo'lgan hurmat muhabbatini la

ilaha illallohdan ustun qo'ygan. Va

oxirgi kalimasi ham men Abdumuttalibni

dinidaman deb o'lib ketgan.

Ya'ni mana shu Abu Tolib tushungan. Abu

Jahllar tushungan bu narsani ma'nosini.

La ilaha illalloh ma'nosini. Lekin

afsuski aksari musulmonlar mana siyrat

o'qigan kerak bo'lsa siyrat kitob yozgan

bo'lishi mumkin. O'sha odamlar ana ular

shu ma'noni tushunmasdan o'shanga zid

bo'lgan ma'nolarni qilyapti. Ya'ni

ishlarni qilyapti deb o'sha gaplarni

gapiradi. Qabrlardan borib so'rash,

atroflarini aylanish. Allohdan boshqaga

umid bog'lash, qalbda Allohdan boshqadan

xavf bo'lishi. Allohdan boshqadan

boshqaga muhabbat. Xuddi Allohga bo'lgan

muhabbatd bo'lishi, u g'oyibni biladi

deb o'ylashi u odamni bizga baraka

keltiradi. Balo qazolardan asraydi.

Balogardon deganlari ham shu ma'noda.

Ya'ni baloni to'ssadi degani ular

yomg'irlar yog'diradi, barakalar

keltiradi odamlarni ichida yaxshilar

tug'maganlarni tug'diradi.

Yo'qolgan narsalarni topib beradi. Mana

shunaqangi e'tiqodlarni qilish. Bular

hammasi tom ma'noda la ilaha illallohga

zid bo'lgan gaplar.

Biz fiqh siyrani o'rganganimizda mana

shu narsalarni o'rganishimiz kerakki,

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni

hayotlari o'zi shuni ustiga qurilgan

bo'lgan. Yana bir, ya'ni fiqh siyrani

o'rganish ma'nolaridan eng kattasi,

kattalaridan

inson Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamga ergashuvchi Rasulullohni

birinchiga qo'ygan narsasini birinchiga

qo'ygan bo'lishi.

Rasululloh qaytargan narsalardan so'zsiz

to'xtashi. Rasululloh buyurgan

narsalarga birinchilardan bo'lib borib

turishi va ana avval muslimin deb men

musulmonlarni birinchisiman deb borib

turishi mana shu ma'nolarni bizga fiqh

siyro dars o'rgatadi. Biz hozir suhbatni

boshidan o'zi savol bilan boshlaymizki

fiqh siyrani nima uchun o'rganamiz? Buni

ahamiyati nima? Buni ahamiyati shuki,

bitta gapini aytganda,

bizni hayotimizga jon kirg'izish uchun

o'rganamiz. Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamni hayotlarini o'zimizni

hayotimizga bugungi kundagi voqea

to'g'ri tatbiq qila olish uchun

o'rganamiz.

Ana buni o'rganishdan inson qalbiga

muhabbat paydo bo'ladi. Rasulullohga

bo'lgan muhabbat paydo bo'ladi. Ya'ni bu

shunchalikki Rasululloh sollallohu

alayhi vasallam aytdilarki,

agar men kishiga uni o'zidan ko'ra,

molidan hamma narsasidan ko'ra, vanas

ajmaayin hamma odamdan ko'ra suyukli

bo'lmaganimcha uni iymoni komil

bo'lmaydi deganlar. Umar roziyallohu

anhu aytganlar, "Ey Rasululloh siz menga

hamma narsadan yaxsiz, faqat o'zim

jonimdan ko'ra sizni yaxshi deyaolmayman

degan.

Yo'q, undayda iymon komil bo'lmaydi

dedilar. Keyin aytdilarki, Umar

endi bundan keyin jonimdan ham

ko'rasizni yaxshi ko'raman. Shunda

Rasululloh, "Alana ya Umar" dedilar. Ana

endi iymoning komil bo'ldi dedilar. Va

bu iymon komil bo'lishini mukofoti Anas

roziyallohu anhudan rivoyat qilingan

hadisda bir odam kelib turib, "Ey

Rasululloh qiyomat qachon bo'ladi deb

so'raganda Rasululloh aytdilarki, sen

qiyomatga nima tayyorlab qo'yding?

Qiyomatni so'rayapsan."

U kishi aytdiki, men bir aytarli narsam

yo'q qiyomatga, lekin men Rasulullohni

yaxshi ko'raman.

Alloh va rasulini yaxshi ko'raman. Ba'zi

rivoyatlarda Abu Bakr va Umarni yaxshi

ko'raman. Shunda aytdilarki, kishi kimni

yaxshi ko'rsa, o'sha bilan jannatda

birga bo'ladi dedilar. Anas aytdilarki,

mana shu gapchalik hech xursand

bo'lmagandik degan. Chunki biz

Rasulullohni yaxshi ko'rardik.

Rasulullohni yaxshi ko'rgan odam

o'ziga-o'zi hukm qiluvchi. U odam

inshaalloh jannatda Rasululloh bilan

birga bo'ladi. Bizga bu muhabbatni fiqh

sira darsi mana shu narsani o'rgatadi.

Rasulullohni hayotini o'rgansak, u

kishini siyratlarini o'rgansak,

yurishlarini, xulqlarini o'rgansak, iloj

yo'q. Inson fitrati o'zi yaxshi ko'rib

qolmang, iloj yo'q. Demak, bu narsa juda

muhim dars ekan bizga.

Odam agar siyratni o'qib o'rgansada

sahobalar Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamni kechasi namoz

o'qiganliklarini, nafl o'qiganliklarini,

hatto oyoqlari ishib ketganligini,

rivoyatlarini aytganligini eshitadi odam

siyratda.

Shuni eshitib turib keyin sunnat

namozlarini ham, nafl namozini qo'yinku

sunnatlarni ham o'qimasa odam

demak bu odamga o'sha siyrat o'qishni

foyda bermayapti degani.

Syratdan o'qiydi Rasulullohni

xulqlarini. Rasululloh ayollari bilan,

ahli ayoli bilan qanday muomalada

bo'lardilar?

Odamlar bilan qanday muomalada

bo'lardilar. Buni siyratdan o'qiydida

odam uyga xuddiki yavoyi hayvondek

baqirib kirib keladi. Eshik tepib xotini

ham, bola-chaqasi ham, kuchiklari ham

qochib ketadi odam ko'rgandan keyin

ya'ni kelyapti deb. Hatto shunaqa

odamlar borki, u o'lsa kuchiga ham

xursand bo'ladigan odamlar bor. Hali u

xotini bolalarini qo'ying,

qo'niqo'shnini qo'ying. Ya'ni butun olam

tinchydi uni o'limi bilan.

Endi musulmon odam unday bo'lishni hech

yarashmaydi. Lekin afsuski bor

musulmonlarda shunaqangi xulqlik odamlar

bor va o'ziga-o'zi uzr aytadi men nima

qilay xulqim yomon bo'lsa o'zi men

shunday bo'lsam nima qilay deydi. U

bahona bo'la olmaydi, men nima qilay

degan narsa bahona bo'la olmaydi. Chunki

Alloh subhanahu va taolo odamlarni

to'g'ri fitratda yaratdi. Inson

tarbiyalansa bo'ladi. Har qanday xulq

bilan ham odam ya'ni yomon xulqlardan

ham odam xulqutsa tarbiyalansinsa

bo'ladi. Bu narsani bizga Rasulullohni

siyratlari o'rganadi, o'rgatadi.

Syratni o'qiydida hayoti ribo bilan

o'tadigan bo'lsa odamni,

demak u fiqh siyra bo'lmadi. Syratni

tushunmadi u odam.

Rasulullohni hayotlarini u odam

tushunmadi. Demak,

bu narsani o'qishdan maqsad, siyratni

o'qishdan maqsad biz yana takror

aytamizki, oldimizga bir jonli bir ruhi

bor bo'lgan bir dinni hayotimizga

kirgizish ekan.

ruhi bor bo'lgan dinni hozirgi

da'vatlarda,

hozirgi da'vatlarda qo'pol bo'lsa ham

haq gap bu ruh yo'qolib ketib qolgan

chiqadi domlar bir narsani

ming'ir-ming'ir qilib o'qib beradi.

Eshitgan eshitadi. Tushungan tushunadi,

tushunmagan tushunmaydi. Men juda ko'p

aytaman o'zi bir marta esimda qolgani

bir kun masjidda juma namozida

juma tezislari keldi. O'sshha tezislarda

mana bu xudoyiyi qilishlar, uchlik,

yettilik qilishlar, 40lik qilish, 20ik

qilishlar bid'at deb diniy idoradan tez

yozib bergan. Bid'at bu ishlarni

qilmanglar deb. de idora fatvo bergan

shunga

keyin u masjidlarda hamma masjidlarda

o'qib berildi o'tsiz

bizni masjidimizda ham o'qib berdi un

domlar o'qid uni

ya'ni o'qishga majbur uni mana shu

yettilik 40 lik biz qilayotgan 20 liklar

hammasi birodarlar bidat ekan bu

narsalarni qilmasligimiz kerak ekan

dedi. Yonida qo'liga daftar ushlab

mutavolli kutib turibdi. Mutavolli ham

aytayotgan gaplari bor. imom aytib

bo'lish bilan mikrofonni olibda

birodarlar jumadan keyin avtobus turibdi

falon buon yilligiga deyapti

bu ham o'zini ishini qilyapti u ham

o'zini ishini qilyapti

haligi xuddi bu ikkita saldat bittasi

ko'ylab ketyaptasi ko'm ketyapti deb

zarbilmasal borkuib

o'tirgan odam bu nima qilyapti bular

ahmoqchilik bu oxir ma'nosiga

tushunmagan borib so'ragan nimaga bit

ko'mayapsan desa biz o'zimiz ishimiz

qilyapmiz bu yerda bitta ko'chatka

quyuvchi boru u kelmagan bugun degan

Bir kishi kovlash kerak, bir kishi

ko'chat qo'yishi kerak, bir kishi

ko'mishi kerak. Ko'chat q'yuvchi

kelmagan bittasi kovlab o'zini ishini

qilyapti. Ko'movchi o'zini ishini

qilyapti.

Imom domlarla uni bidatligini aytib

beryapti. Mutavolli o'zini ishini qilab.

E'lon qilib beryapti. Zabtb kutib

o'tiribdi. Jumadan keyin borish kerak

yillikka.

Bu qayerga ketdi? Mana bu ma'no qiziq

joyi bu yerda imomni aytgani, mutavallin

aytgani ham emas. Qiziq joyi shu

odamlarda hech kimda shunga e'tiroz

bo'lmagani. Qiziq.

Ya'ni bu deganiki hayotda din ruhiyati

o'lib bo'lgan degani

dinni ruhiyati o'lib bo'lgan. Ominlarda

masalan ruhiyat yo' omin qani? Allulohu

akbar. Allohni ham Alloh deb aytmasdan

allohu akbar deb ketaveradi. U nima

qilgan bo'ldi? Yoki bunday qilib bunday

qilsada desa endi omin qilgan bo'ldida

bu. Endi ana shunday qiladigan duolari

ominlarni

harakatlarda umuman ibodatlarda ruhiyat

yo'qolib ketib qolgan. Namozlarda

ruhiyat yo'q. Qur'on o'qishlarda ruhiyat

yo'qolib ketganligi uchun u narsa o'zini

samarasini bermaydi.

Xatmi Qur'on qilinadi. Qur'on xatm

bo'ladi.

Bo'lmasa Qur'onda qancha ma'nolar

o'tyapti? Hozir masalan bir Baqara

surasini hozir mana o'qiyapmiz. Baqara

surasi, Oli Imron surasi bizni

shariatimizni qoidalarini qo'yib

berayotgan suralar.

Qoidalar. Masalan, mana bugun o'tdik

risq masalasida, odamlarni

kelishmovchilik masalalarida, ijtimoiy

masalalar, mana taloq masalalarida hayot

qoidalarini qonunlarini qo'yib beradi.

Qonunlarini qo'yib beradi. Endi shuni

xatm qilgan odamda u narsada bir

tushuncha bo'lmasa, o'rganmasa uni

Rasulullohni siyratini o'qisada odamda

bir ta'sir hech narsa bo'lmasa. Ana

shuning uchun ham, ya'ni bizni hozirgi

musulmonlarni ahvoli mana shunday

bo'lishini sababi ham shu ruhiyat

yo'qligi uchun.

Bunga ruh kirgizadigan narsa fiqh sira

darslarini ko'paytirish. O'shani

tushuncha hosil qilish nima

bo'layotganligini ma'no mazmunni,

maqsadni o'rganish bo'ladi.

Demak fiqh sira darsi bizni amal

qilishga chorilaydi. Ya'ni siyratni

o'rganish bu ilm bo'lsa,

fiqh siyrat darsini o'rganish bu amal va

muhabbat. Ya'ni Rasulullohga bo'lgan

muhabbat va dinga bo'lgan muhabbat

Allohga bo'lgan muhabbatni o'rgatadi.

Mana bu fiqh sira darsimiz bizga orzular

bilan haqiqatlarni ajratib beradi.

Quruq puch orzular, unday qilish kerak,

bunday qilish kerak degan majlislar,

gaplar, quruq gaplar bor. Lekin bu yoqda

haqiqiy ma'noda qilinadigan real hayotda

voqiy ish bor. ana shu narsani real

hayotni bizga fiqh siyra darsi o'rgatib

beradi. Demak, mana shu narsalar uchun

ham biz

ya'ni bu narsaga eʼtibor berishimiz

kerak ekan. Inshaalloh hali oldimizda

ko'p qadamlar bor. Ancha-ancha

masofalarni bosib o'tishimiz kerak. Bu

faqatgina bu darslarimiz hozir bizga

kirish qismi bo'ldiki, fiqh siyra

darslarini ahamiyati nima o'zi? Uni

kecha darsimizda kecha uni ma'nosini

o'rgandik. lug'aviy maʼnosi, istilohiy

maʼnosi

nima ekanligini. Endi hozir buni

ahamiyati nima ekanligini o'rgandik.

Avvalambor,

ya'ni ma'no mazmunni o'rganishga

kirishayotgan bo'lsak, birinchi tarixiy

voqeadan o'zi fiqh siyra darsini

o'rganishda biz Rasululloh sollallohu

alayhi vasallamni o'sha fe'l voqeasidan

boshlab, bu yilda Rasululloh

tug'ilganlar.

Uni inshaalloh ytanki darsimizda

to'lig'icha an dars o'rganamiz.

Haligi abraha fe'llellarga minib kelib

turib nima qilganda bir latifa esimga

tushib qoldi shu yerda bir ustozimiz

dars berib o'sha alamtarakayfani tafsir

qilyapti ekanlar.

Bu kishi 15 minut tafsirdan aytgan endi

Abraha kelgan tuyalarga minib kelgan

uncha tuyani soni buncha bo'lgan, bunday

bo'lgan, bunday bo'lgan deb 15 minut

darsda aytsa. haligi kamerachi domla

o'sha fe'l emasmied degan tuya deb

aytyapti domlang men tuya dedimmi desa

hammasini tuya dedingiza la haula va quh

nima aytmaysan shuncha paytdan beri mena

tuya deb aytyapman bir ogohlantirsang

bo'lib yana qaytada yana majmud gapirib

chiqish kerakda tuya deyilgan ekan

yodim kelib qoldi ya'ni Rasululloh

sollallohu alayhi vasallamni hayotlarini

o'sha fe'l voqeasidan boshlab iqro nozil

bo'lgancha bitta

iqro nozil bo'lgancha. Iqro nozil

bo'lgandan keyin alya akmaltakum dinakum

yoki Rasulullohni vafotlarigacha bitta

tarix qilib o'rgansak bo'ladi.

Ya'ni Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamni hayotlari tug'ilishlaridan

boshlab to vahiy kelgancha bir hayot

bo'lgan va undan keyin Makkadagi

hayotlari o'ziga yarasha bir madrasa.

Biz bu siyratni hayot madrasasi qilib

o'rganishimiz kerak. Go'yoki shu hayotni

ichida yashashimiz kerak. Rasulullohni

yonida turibsiz. Rasululloh sollallohu

alayhi vasallam bilan birga sayr

qilyapsiz. Safar qilib ketyapsiz.

Qaniydi shunday bo'lsa deysiz. Lekin u

narsani o'zi bo'lmaydi. Siz molingizdan,

joningizdan ajralishingizga to'g'ri

keladi. Rasulullohgi, Bayatul aqabada

bayat qilganlar ansorlar kelib turib 72

tasi bayat qiladi. Bu narsa o'sha

sahobalar darsida bu narsani bir tarixiy

voqea ekanligini aytgandik. Bu narsa

yana to'xtalinadigan o'zi asli mavzu

tarixiy mavzu bu. Rasulullohni Makkadan

Madinaga olib ketish da'vatni Madinaga

ko'chirishni kelishgan. O'shanda

kechasida bo'lgan

ular hajga kelgan paytda o'sha

ansorlardan 72 tasi 70 ta erkak ikkita

ayol bo'lgan. Rasulullohga bay'at qilib

kechqurun hech kimga bildirmasdan sirriy

bayat bo'lgan. O'shani bay'atni mazmuni

Rasulullohni Makkadan Madinaga olib

ketish bo'lgan.

O'shandagi o'sha sahobalardagi

tushunchalar eng kichinasi turib aytgan

gaplari biz bu kishini Rasululloh deb

Madinadan bu yoqqa chiqib keldik degan.

Biz bu bay'atni buzmaymiz ham,

builishini so'ramaymiz ham.

Ya'ni Rasulullohga aytishganda biz mana

shu bayatda turib bersak nima bo'ladi?

Sizlarga jannat bo'ladi.

Bo'ldi mana shu va'da bo'yicha kelishdik

deganlaridan keyin o'sha o'sha

kishilarni aksari Rasulullohni

hayotligida dunyodan o'tib ketgan.

Shahid bo'lib ketgan.

Ya'ni 30 yosh, 35 yosh, 36 yh, 40a

kirgani kam bo'lgan.

Rasulullohni yonida yurish degani bu biz

uchun orzuhavas hammamiz uchun lekin bu

narsa o'zidan-o'zi bo'ladigan ozma ppish

og'zimga tush bo'layotgan narsa emas bu.

Shuning uchun bu narsaga ozroq bir

haligi fikrni kengroq qaratishimiz kerak

bo'ladi. Avvalambor

bu yerda hozir arab yarim orolini nima

uchun risolat uchun Alloh taolo

tanlaganligiga bir qarab o'tib ketamiz.

Nima uchun? Aynan Alloh subhan va taolo

oxirgi rasul, oxirgi risolat uchun eng

komil risolat bashariyat tarixida odam

alayhissalomdan boshlab Rasulullohgacha

bo'lgan payg'ambarlar tarixini, ularni

siyratini agar o'rgansak dinlar nimasi?

Shariatlarni eng komil shariat bizni

dinimizda hamma narsa mukammal bo'ldi.

Xuddiki balog'atga yetgan hamma tomondan

mukammal bir erkak kishi bor. Oldida

bitta yosh bolacha bor.

O'sshha u yosh bola o'zi valiyiga muhtoj

bo'ladi. U bola boquuvchiga muhtoj

bo'ladi. Ya'ni ko'p kamchiliklari

bo'ladi. Lekin bu yoqdagi mukammal odam

hayotini o'zi mustaqil bajara oladigan

va ayni paytda birovga yordam bera

oladigan bir kishi. Go'yoki Rasulullohni

shariatlari xuddi shunday kishi. Undan

oldingi payg'ambarlarni shariatlari

bo'lsa qaysidir bir tomondan

qiyinchiliklar bor bo'lgan. Ular bir xos

bir kishilarga, ya'ni xos bir

zamonlarga, xos bir shaharlarga xos

bo'lib kelgan vaqt o'tishi bilan keyin u

qop boshqa shariatlar kelavergan toki

Rasulullohga yetib kelgincha.

Rasulullohga kelgandan keyin bu narsa

qiyomat kunigacha inson va jinga hamma

uchun umumiy bo'lgan butun bashariyatga

o'zgarmaydigan bitta komil shariatni

Alloh taolo nozil qildi. Buning uchun,

nima uchun Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamni ixtiyor qildilar? Aynan va

nima uchun o'sha joyni, geografik nimada

shu joyda ixtiyor qildi? Mana shu

narsaga ba'zi bir qarashlar qilsak,

bu arab yarim oroli bir sultonni qo'l

ostida bo'lmagan xo'r bir joy bo'lgan.

Odamlar erkin bo'lgan.

Ustidan birov bosh bo'lib turishini

ko'tara olmaydigan odamlar bo'lgan.

Bunday odam, bunday odam haqni qabul

qiluvchi bo'ladi o'zi odatda. Agar

bunaqangi odam haqni qabul qilsa,

boshqacha bajaradi. Shuning uchun ham

masalan e'tibor berib qarasangiz,

masalan, g'arbdagi bitta islomga kirib

qolgan odamni tushunchasi bilan

bizni tipik bitta o'zbekni tushunchasi

farqi bo'ladi.

Bizni o'zbek masalan o'zbek bo'lib

tug'ilgan musulmon bo'lib tug'ilgan

musulmon bo'lib yashab kelyapti.

Ota-basi aroq ichib kelgan. bu yomaroq

ichadi. Faqat ertalab xotini bilan

ichmaydi. Ya'ni to'ypo'ylarda bir

o'tirish bo'lganda tug'ilgan kunlarda

ichadi. Lekin anav g'arbdan islomga

kirgan odam aroqni haromligini bilgandan

keyin to'xtyapti, soqol qo'yish kerak

ekan deb soqol qo'yyapti. Xotinni niqob

o'ryapti. Yana nima qur'onni o'rganish

kerak ekan? Ketdik Misrgami, Madinangami

deb boryaptida to'rt yilda mukammal arab

tilini o'rganib gaplashsangiz arab deb

o'ylaysiz uni. Men shunaqa odamlar

ko'rganman o'zim.

Fransiyalik, angliyalik islomga kirib

nakkalar bosilgan. Boyagi johil bo'lgan,

cho'chqa go'shb yurgan aroqchib yurgan

johil jamiyatdagi odam. Nasl nasabini

ham bilmayman qanaqa endi u odamlar.

Lekin islomga kirgandan keyin mana

shunday holatga bir nurga chiqqanligini

ko'rasiz.

nima uchun bunchalik o'zgarish bo'lgan

bu odamda

biz o'zbeklarga o'xshab yuraversa

bo'lmaydimi 40 yildan beri bir

porodlamaydi masalan nechcha yildan beri

islomda yuritdi hech narsa o'zgarmaydi

yoki chunki bizda mana shu ruhiyat

shuncha yo'qolib qolgan demoqchimanki

ulardagi nimada masalan o'ib o'ssish

nimasida birovga bo'y'unish, bir botilni

tan olish, o'zini ixtiyordidan boshqa

narsaniga bo'yish degan narsa yo'q.

Mana shu Germaniyada yashab kelgan

kishilardan eshitasiz. Xalqni aytib

beradida. Men ular maqtav aytmayman.

O'sha tomoniga e'tibor bersangiz

ulardagi nimada botilga xub demaydi hech

kim.

Botilga xub demaydi hech kim.

Noto'g'rimi noto'g'ri narsa. Masalan,

avtobusizdami? Qayerda bo'lsa siz bitta

narsani axlatni bir joyga

tashlayaversangiz, odamlar qarab nima

ichida yomon ko'rib o'tib ketavermaydi.

10 ta odam bo'lsa, 10 ta odam to'xtaytda

sizga tanbeh beradi. Oldiradi o'shani.

bittasi aytyapti masoshin oldik deydi

germaniyada mashin olib kelishda yo'lda

ovqat dey emas deb oshxonaga kirdik yo'l

chetaga qo'yib mashin tagidan yog'oq

qilibdi aspalga deydi bitta mom'may

ko'rib qoldi uni deydi ya'ni

uyog'oqqanligini boshimizda turib sen

nima bizlar shahrimizniki bunaqanga

iflos qilib ketyapsan deb yuvdirdi

deydi. supermarketdan borib shap

machalkalar olib kelib haligi aspalni

yuvapmiz ikkita odam deydi

tozda qilib yuvdirib jo'natib yubordi

deydi.

Shunga shunchami? Bir sat tuproq solib

qo'y ustiga bo'ldi deydi bizni o'zbeklar

ko'rsa juda bo'lsa agar bo'lmasa u narsa

bir ota'ri qozixonayotgan masala emas

aspalni qo'parib yubormaydimi?

Aspaldan dizildi boy taqara-taqar

barandas sudirib keladi. Aspalni yangi

qilingan aspal ko'rgan odam nimaga

buzyapsan demaydi. Bu aspal

dabdalasichib ketyapti uni lekin hech

kimni ishi yo'q. O'sha narsani

buzganligi bilan ham ish yo'q.

Xullas arab yarim orolida ana shunaqangi

nima odamlar bori ularni ustidan bir

bosh bo'lib turadigan sulton bo'lmagan.

Qabilchilik bo'lgan bir tomondan. Bir

tomondan o'sha sulton bo'lmagan. Yana

bir tomondan ularda bir hammasini

birlashtirib turadigan dini diyonat

bo'lmagan. Masalan, Romda ular ahli

kitoblar bo'lgan, Ularni imomlari

bo'lgan, domlalari bo'lgan. Xalq unga

bo'y'ib, bitta zontni tagida, bitta

chodir tagida bo'lgan odamlar. Mafkura

tagida bo'lgan. O'sha kattalari bo'lgan.

O'sha kattalari nima desa o'shani

aytganini qilib yurgan. A bu nimada

bo'lsa arab yarim orolida katta degan

narsa hamma o'ziga katta bo'lgan.

Kim nimani ko'rsa, borib masalan,

ajablansa, borib bir joydan bir butni

ko'rib qolsa, o'shani olib kelib but

yasab qo'yib ibodat qilavergan, bo'lsa

ibodat qilavergan. Hatto shularni ichida

ba'zilari hanif dinda turganlari

bo'lgan. Sa ibn Zaydni otasi, masalan,

Zayd ibn Amr ibn Nufayl yoki Varaqat ibn

Naufal masalan, ular nasoro dinini qabul

qilgan bo'lgan varaqa.

Ya'ni hanif dinida turganlari ham

bo'lgan. Umuman betaraf bo'lgan odamlari

ham bo'lgan.

va butparastlari ham bo'lgan. Lekin bu

yerda ularni ustidan,

ya'ni ularni ustida to'g'onoq bo'lib

turgan, qapqoq bo'lib turadigan, haqni

to'sib qoladigan bir tushuncha

bo'lmagan, mafkura bo'lmagan.

Ana shuning uchun ham haqni qabul

qilishga va keyin u haqni risolatni

ko'taruvchilari bo'lib butun dunyoga

risolatni yetkazuvchi odamlar uchun

Alloh tanlagan joy mana shu kishilar eng

mukammal odamlar bo'lgan.

undan tashqari o'sha paytdagi nimada

ulardagi zehniyat soflik gapni eshitgan

joyda yodlab olgan.

Eshitgan juda hayron qolasiz masalan

faloncha she'r aytdi deydi rushda qochib

ketayotgan paytda mana bu she'rni aytib

ketayotgan edi uni orqasidan qib

ketayotgan odam mana bu sherni aytib

qo'yib ketgan edeb aytib beryapti

yani uni ham yodlgan, buni ham yodlab

olgan

biz hozir hayotimizda bitta she'r yodlab

aytib beril olamiz bumasini

bu yoqdan kirib bu yoqdan chiqib

ketaveradi.

O'shanaqangi darajada butun xalq shunday

bo'lgan. Bitta gap aytilindimi bo'ldi

yodida qolgan o'sha narsa. Bu narsa

aynan risolatni yetkazishga shunaqangi

odam. Keyin odamlar musofir odamlar

bo'lgan. Har paytda qilichi yonida bizni

boboylarga o'xshab mahsalishda yonida

pichoq va to'rtta kesak belvoqqa

bog'langan. Ikkita longi bittasi

mustahabga, bittasi tahoratga va boshida

salla kapanlikka. U tayyor musofir odam

qayerga bo'lsa ketdi.

Oldin shunaqa bo'lgan. Ana shunaqa

bo'lgan. Ular tayyor misol risolatni

aynan yetkazishga mana shunaqangi

kishilar, mana shunaqangi xalq ayni

o'rni bo'lgan. Yana bir tomondan ya'ni

aytdiki, bu yerda qabilchilik bo'lgan

dedik. Bu qabilachilik aynan ertaga

payg'ambar chiqsa bu payg'ambarga ertaga

qarshilik bildirilgan paytda unga

himoyachilar kerak. himoyachi

bo'layotgan joyda biz eʼtibor berib

qarasangiz qabilchilik ya'ni juda ham

himoyaga zo'r bo'ladi. Masalan asirat

deydi mana turklarda mana xatay

taraflarida asiratlar bor 5000 asiratlar

bor. Ya'ni bitta odam bilan urishdiz

degani 5000 ta odam bilan urishdiz

degani. Ular qo'ymaydi. Bu yana

tug'ilganlari ham esdan chiqarmaydi. 20

yil oldin mana shu odam biz bilan

urishgan bu yoq ketaveradi.

O'sha asiratni oxiri tan berib uzr

so'rab qutilasiz.

Ana shunaqangi qavmi qarindoshchilik

juda kuchli bo'lganligi uchun ham

Rasulullohni himoyachilari mana Abu

Tolib kofir bo'lsa ham turib bergan.

Hatto Rasulullohni o'ldirishga quraysh

ittifoq qilgan paytda ular eshitib

qolgan b o'ldiramiz buni deganligini

eshitib qavmlar birdan qarindoshlar

yig'ilganda Rasulullohni Abu Tolibni

tashqi dala hovlisi bo'lgan dala

hovlisiga olib chiqib o'rab uch yil

o'sha yerda yashagan. Qarindoshlar

Rasulullohni o'rab yashagan yerda

kechqurun kelib bir biz bilmasdan kelib

o'ldirib ketmasin dedi. O'zlari kofir

lekin himoya qilyapti Rasulullohni. Mana

bu narsa ham o'sha aynan risolatni

risolat keladigan joyiddagi o'sha

muhitga Alloh subhan va taolo shuni

ixtiyor qilganligini hikmatini ko'ramiz.

Yana bundan tashqari

eng asosiy narsalardan bu

aynan o'sha arab yarim orolida

yashaydigan odamlar madaniyatdan yeroq

bo'lgan.

Ya'ni madaniyatdan yeroq degani

madaniyat qanchalik darajada

madaniylashgan bo'lsa, odamlar olib

talashib ketadida hayot nimalari juda

ham noziklashib ketadi. Muommalari juda

ham noziklashib ketadi.

Ana bu odamlarni tabiati buzilib ketib

qoladi. Diplomat bo'lib ketadi hamma.

Ya'ni diplomat bo'lgan joyda uncha din

ochiq sof bo'lmaydi.

Din soflikni

taqozo qiladi. Ya'ni ochiq sarih

bo'lishi kerak odam. Arablarda mana

shunaqa bo'lgan. Ya'ni yeydigan ovqatini

ham tayini bo'lmagan, kiyadigan kiyimini

ham tayinib bo'lmagan. Hatto hojatxona

bo'lmagan hech kimda. Chunki har zamonda

bir hojatxonaga chiqqan

tashqari-tashqarlarga chuqurlarga,

hadrlarga borib kelavergan.

umuman hayotda bir shunday toshlardan

tiklab uyqib yashab ketavergan.

Bunaqangi mana romlarga o'xshab o'sha

paytda forsom imperiyalarida u kiyimlar,

masalan qilichlarni bezatish boshqa,

boshqa narsalar ko'p bo'lgan. Bu

arablarda bo'lsa unaqangi bezatilgan

narsalar, kiyimlarni bezatish,

qilichlarni bezatish, masalan unaqangi

narsalarga e'tibor berilmagan. Mana bu

narsa ham aynan o'sha dinni ruhiyatini

ko'tarib yuradigan elchilar va

da'vatchilar uchun bu narsa juda ham

kerakli bo'lgan narsa.

Geografik jihatdan ham dunyoni o'rtasida

bo'lganligi geografik jihatdan mana

hozir buni ko'rib turibsiz. Mana bu ham

aynan o'sha risolatni tanlanganligi va u

joy odamlar keladigan joy bo'lgan.

Odamlar keladigan markaz joy. Hajga

kelish. Haj umra qilinadigan Kaʼba bor u

yerda. Kaʼbaga keladi. Da'vat o'sha

ummul quro bo'lib turib kelgan odamlar

Rasulullohdan eshitib o'zini qavmi

qishlog'iga borib hamma odam borib

yetkazaverishiga juda katta fursat

bo'lgan bu. Shuning uchun ham mana

ansorlar kelib turib Bayatul aqaba

bo'lgani ham haj mavsumida kelgan edi.

Haj mavsumida kelib Rasululloh

sollallohu alayhi vasallam bilan birga

gaplashib ketgan. Va aynan Hudaybiya ham

umra. bahonasida Rasululloh kelganlarida

o'sha umrada bo'ldi. Hudaybiya Sulhi ham

arablardan kelayotganlar o'sha

bozorlarga kelari. Rasululloh bilan

gaplashib ko'rishib qolgandan keyin

Rasululloh bozorma-bozor yurib,

bozorlarda odamlar bilan gaplashish

uchun yurardi da'vat qilib. Mana bu ham.

Undan tashqari yana muhim nuqtalardan

biri til arab tili va yagona til

bo'lganligi. To'g'ri lahjalar

bir-biridan farq qilgan bilan lekin til

arab tili bo'lgan. Arab yarim oroldi

bitta til bo'lgan. Boshqa til emas. Bu

ham o'sha da'vatni tarqalishiga va

birlashishga juda katta katta

omillardan.

A til boshqa-boshqa bo'lsa, masalan,

mana hindlarda 15 xillab til bor deydi

yoki mana nimalarda Xitoyda masalan

necha xil til bor de bir-birini gapiga

tushunmaydi deydi xitoyni ichida

bu ham xitoycha gapiryapti. Bu ham

xoycha gapiryapti. bir-birini gapini

tushunmaydi.

Bir bu yerda hozir yozyapti. Bir

dog'istonlik kishi bilan haramda

uchrashib qoldim deydi. Dog'istonlik

kishi aytyaptiki bizda 60 xil til bor

deyapti ekan deydi. Bir-birni gapini

tushunmaydi.

Ya'ni bu degani nima degani? Bu degani

tarqoqlikni olib keladi degani. Til

boshqa-boshqa bo'lgandan keyin odam til

birlashtiradi.

O'shaning uchun ham din dushmanlari

tilni buzgan. kelgandan keyin chegaralar

qilgan bu yoqdan davlatlarni bo'lak

bo'lak bo'lak qilib tashalavergan bu

qoida bu dushmanni qoidasi farriq tasud

sen o'rtasini ajrat ustun bo'lasan

degani bu narsani birlashtiruvchi narsa

hozir masalan mana turki nimadagi turkiy

zabonlar birlashishini qancha ahamiyati

katta masalan bu juda katta kuch bo'ladi

ular mana shu lug'atni o'zi odam juda

katta xalqni birlashtiradi va kuch paydo

bo'ladi

Undan tashqari yana oxirgi nimamiz? Ibn

Xaldun rahimahulloh aytgan ekanlarki shu

da'vat ya'ni Jaziratul Arabda chiqqan

odamlarni

ko'rinishlari ham aynan mukammal bir

ko'rinishdagi odamlar bo'lgan degan.

Xilqatlari ham ko'rinishlari va

ranglari, tabiatlari. Masalan yerni u

kishi yettiga bo'lgan ekan.

ikki chekkasi ya'ni o'rta yerni o'rtasi

va tepasi shimol pasti janub qilib turib

janub shimollarda payg'ambarlar ham

kelmagan degan asosan payg'ambarlar mana

shu yerni o'rtasida kelgan buni ichiga

kiradi arablar va aynan ahli kitoblar

yahudiylar va nasorolar

bular aka-uka bani isoqni isoq

alayhissalomni farzandlari ular bani

Isroil

arablar Ismoil alayhissalomni

farzandlari bo'lsa, ular Ishoq

alayhissalom farzandlari rak'kani

bolalar amakyvatcha o'zi asli yahudlar

bilan arablar amakcha bolalar bular va

ko'rinishi jihatdan ham xalqni ichida

eng chiroyli

va tili jihatdan ham tili mukammal tilga

ega bo'lgan rangi jihatdan ham mo'ttadil

rangdagi kishilar degan. Mana shu

o'rtadagi kishilar degan. Ya'ni bu

jihati ham bu da'vatni ko'tarib yuruvchi

odamlar uchun buni ham ahamiyati katta.

Yana ham bundan tashqari ko'p hikmatlar

bordir. Bu bor albatta Alloh subhan va

taoloni o'zi biladi. Lillahil amru min

qobli va min ba'd. Alloh biladi nimani

qayerga qo'yishdi. Allohu aamu haitu

yaj'alu risolata. Alloh o'zini

risolatini qayga qo'yishni juda ham

yaxshi biladi. Bu asli o'zi bitta lo'nda

javob shu. Bunga nima uchun Jaziratul

Arabni tanladi Alloh taolo desak, Alloh

o'zi biladi. Lekin uni hikmatlarini biz

nima bo'lishi uchun, tushunish uchun

qarasak, mana shuncha ma'nolar bor.

Keyin nima uchun risolatga, umumiy

risolatga Alloh subhan va taolo

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni

tanlaganligi.

Ya'ni bu narsa yana ham lo'nda javob

beradigan bo'lsak nima uchun degan savol

o'zi berilmaydi Alloh taologa. Alloh

xohlagan kishisini xohlagandek tanlab

oladi va mutlaqo bu risolatga, eng

oxirgi payg'ambarlikka Rasulullohni

Alloh tanlab oldi. Alloh tanlab oldi.

Aynan shu joydan, aynan shu nasldan

tanlab oldi. Biz bu joyni

o'rganishimizda hozir geografik

tomondan kelib chiqib va bu nasl-nasabni

o'rganishda va bu shaxsni o'zini

o'rganishda

siyratni tushunishimiz uchun juda katta

yordam bo'ladi. Ya'ni bu boshdan bosh

kirish qism qilib kelganda bu narsalar

albatta gapirilishi kerak bo'lgan narsa.

Alloh subhanahu va taolo oldingi

payg'ambarlarga

xos-qos payg'ambarlar oldingi ummatlarga

xos-qos payg'ambarlar yuborgan. Hatto

bir qishloqqa 70 talab payg'ambar

kelgan. 300 talab payg'ambar kelgan

deyiladi. Bitta qishloq bitta shaharga

300 ta payg'ambar bo'lgan. Mana Yosin

surasida

ilaynay fakabuhuma

faazahuma.

Ikk kishini yuboredik. Ular yolg'onjiga

chiqarik keyin ularga yordamchi

chiqilib, uchinchisini jo'natdik

deyapti. Uchta payg'ambar kelyaptida.

Faqolu inna ilayum mursalun. Biz

sizlarga payg'ambarmiz. Alloh yubordi

bizni deb aytyapti. Yoki Muso

alayhissalom, Horun alayhissalom

ikkalalari, aka-ukalar payg'ambar bo'lib

Fira'avnni oldiga kelyapti.

Ya'ni bizni ikkomizni Alloh taolo

yubordi senga deb ikkita payg'ambar

kelyapti. Lekin

Alloh subhanahu va taolo bu mukammal

shariati bo'lgan oxirgi o'zini shariati

uchun bu islom shariati oxirgi shariat

uchun Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamni bir o'zlarini Alloh taolo

tanladi. Mana bu narsa juda ham katta

bir sharaf. Bu Rasululloh uchun va bu

dinni bayrog'ini ko'tarib kelgan yolg'iz

o'zlari. Lekin Alloh taolo shuni

xohladiki, bir tomondan bu shariat

komil. Ikkinchi tomondan bu shariatni

Rasulullohdan keyin ko'tarib yuraydigan

kishilarni Alloh taolo bu ummatda

chiqardi.

Haq toifasi ya'ni Rasululloh aytdilarki,

albatta bu nimani haqni ko'tarib

yuradigan bir toifa qiyomat kunigacha

bo'ladi dedilar. Qiyomat kunigacha. La

tazaluifatun min ummati zohirina alal

haq. ummatimdan bir toifasi haqda zohir

ya'ni ko'rinib turadi haqda ekanligi.

Ularni o'zini yashirib yurmaydi. Ular

ularni ko'rinishida haqni ko'radi. Odam

ko'rgan odam zohirina alal haq degani

haqda shundoq ko'rinib turgan bo'ladi.

Agar u bir joyda bo'lmasa, boshqa yerda

bo'ladi. U yerni buyog'ida bo'lmasa, bu

yoqda bo'ladi. Bu ummatni ichida

bo'ladi. Ummat o'shanaqangi toifadan,

o'shanaqangi haq ahlidan hech qachon

goli bo'lmaydi.

Mana bu o'shalarni zimmasiga Alloh

subhan va taolo yukladi. Alloh taolo

o'zini qadari bilan Rasulullohdan keyin

bu bayroqni ko'taradigan o'shalarni

tanlab bu qiyomatgacha ketaveradi. Bitta

odam xato qilib gapirsa, albatta uni

xatosini tug'illaydigan odamlarni

chiqaradi. Alloh taolo.

O'sha ana bu narsa katta Alloh taoloni

rahmati. Oldingi ummatlarda payg'ambar

kelgan. Payg'ambar agar

bir ummatda bir nima ehtiyoj bo'lib

qolsa, yana payg'ambar jo'natgan Alloh

taolo bu keyingi kelgan payg'ambar.

Oldingi payg'ambarni ba'zi narsalarini

o'zgartirib ham kelgan, shariatni

boshqa-boshqa bo'lib ham kelgan. Va

keyin tugab ketavergan bu boshqa

qishloqqa boshqa payg'ambar kelgan. Uni

shariati boshqacha bo'lgan. Boshqa

shaharga boshqa payg'ambar kelgan. Ular

shariati boshqa bo'lgan. Ya'ni ular

hammasiga o'ziga yarasha likin ja

minkumatan va minhaja. Alloh taolo

o'ziga xos bir shariat va yo'lni shariat

qilib berdi ularga. Lekin Rasululloh

sollallohu alayhi vasallamga bo'lsa,

mukammal islom shariatini Alloh taolo

tanladi. Bu mana shu bizni hozirgi

qo'limizdagi shariat bu Qur'on va sunna

qarang qanchalik darajada katta bir

boylik, shuncha bebaho bir narsani Alloh

taolo bizga berdi. Va kechagi nimamizda

ham aytdiku ibn Taymiya rahimahulloh

Shayxul islomni gaplari borki,

bashariyatga Alloh taolo payg'ambar

yuborganchalik yaxshilikni qilmagan

degan. Eng katta yaxshilik risolat. Eng

katta yaxshilik risolat bu ya'ni bu

narsani Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamni shariatlari Rasulullohni

o'lishlari bilan tugab qolmadi. Tugab

qoladigan qilmadi. Rasululloh vafot

etdilar. Lekin Rasululloh vafot

etishlari bilan u kishini ishlarini,

Rasulullohni ishlarini o'sha joyidan

davom ettirib ketayotgan ummatni

tarbiyalab qo'yib ketdilar o'lariga.

Mana Rasululloh Romga g'azod qilishga,

askarlarni tayyorlab turgan joylarda

vafot etdilar. Abu Bakr Siddiqni xalifa

bo'lgandan keyingi birinchi ishi o'sha

askarni shu yoqqa jo'natgan. Romga Umar

roziyallohu anhu hattoki Umardek

kishilar ham e'tiroz bildirgan.

Aytganki, hozircha jo'natmay turaylik

degan. Hozircha jo'natmay turaylik.

Hozir vaqt emas. Chunki Rasululloh vafot

etdilar. Atrofdagi qishloq shaharlar

hammasi bizga ko'zini tikib qarab

o'tiribdi. Ko'pi murtad bo'la boshlagan.

Bo'ldi, bularak tugadi endi payg'ambar

o'ldi deb. Ya'ni ular degan dindan

chiqib ketib qolishi mumkin. Bizga hujum

qilib qolishi mumkin. Abu Bakr Siddiq

aytdiki, vallohi agar kichiklar kelib

Madinani ayollarini bolalarini yeb ketsa

ham degan shu askar boradga degan.

Rasululloh qo'llari bilan bog'lagan

bayroqni men yechmayman degan.

bu askar chiqadi degan. Va bu narsada

Abu Bakr Siddiq muvaffaq edi, haq edi u

kishi. Sahobalar ham bu narsaga qoyil

qoldi. Shuning uchun ham Rasulullohdan

keyingi ya'ni eng afzal shaxs Abu Bakr

ekanligini bir necha mana shunaqangi

o'rinlarda biz guvohini guvohi bo'lamiz.

Ana shunday ummatni Rasululloh

tarbiyalab qo'yib ketdilar. Bu narsani

Alloh taolo ikkita narsa bilan asrab

qoldi. Birinchisi Qur'on bilan bu dinni

saqlanishi. Hozirgacha mana Qur'on

birorta harfni o'zgargan yo'q.

O'zgarmaydi ham bu qiyomat kunigacha

hech kim o'zgartira olmaydi bu Qur'onni.

Ana bu narsa Qur'onda bizda butun bizni

hayotimizga yetkilik haqiqatlar,

qoidalar bor. Bu bir. Ikkinchidan, haqni

bayrog'ini ko'taradigan toifani Alloh

taolo qadaran bularni chiqarib

qo'yganligi.

Ular bir ustozlarni yetishtirib chiqishi

bilan nima bilan deyilmaydi. Bu Allohni

qadari. O'sha ustozlarga ham Alloh

tavfiq beradi. Ular bir-birini

tarbiyalaydi. Chiqadi bu toifa. Chiadi.

Kim agar o'sha toifa karvonida o'sha

nimada jamoatni ichida bo'lsa, u yutug'i

uni

u o'sha odamni yutug'i ular kimlar? Ular

qaysi sifatga ega bo'ladi? Rasululloh

aytyaptilar zohirina alal haq. haqda

shundoq ko'rinib turgan odamlar bo'ladi.

Ular aynan Rasululloh sollallohu alayhi

vasallam aytganlaridek, humma ana alayhi

va ashobi. Men va ashoblarimni yo'lida

bo'lgan ko'rinishda bo'lgan odamlar.

Ular haqda zohir bo'ladigan odamlar. Ana

shu ikkita narsa bilan Alloh taolo

Rasulullohni risolatini davomiy qildi.

Bu qiyomat kunigacha yo'qolib

ketmaydigan bo'ldi.

Ya'ni bu narsa o'zi hozir qisqa qilib

xulosa qilib aytyapmiz. Bu yerda nima

uchun Alloh subhan va taolo Rasululloh

sollallohu alayhi vasallam bir o'zini

ixtiyor qilgan deb. Bu bitta gapini

aytamizki, Allohni o'zini ixtiyori va

Rasulullohga bo'lgan ulug'lash bu

takrim. Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamni sharafli qilishi. Haqiqatdan

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam

aytdilarki, men odam bolasini sayidiman.

Men buni faxrlanuvchi aytmayapman

dedilar. Haqiqatda sayid u kishi. Ya'ni

bunday bu kishid shaxs umuman kelmagan.

bashariyat tarixida va bu kishiga

berilgan ne'mat hech kimga berilmagan.

Sulaymon alayhissalomga masalan boylik

berildi. Dovud alayhissalomga saltanat

berildi. Masalan, Zulqarnaynga qancha

saltanat berildi. Dunyoni mashriqiu

mag'ribi. Lekin Rasulullohga berilingan

saltanat hozirgacha mana butun 1400

yilga yaqin ya'ni Rasulullohni ummati

yurrasida sayid bo'lib turdi. 1400 gacha

400 yilgacha. Mana yaqinda Usmoniy

xilofat yiqilishi bilan xalifalik

yiqildi va musulmonlar battommi yo'qb

ketdi deymizmi?

Yo'q hozir masalan musulmonlar qayerda?

2 milliard musulmon bor odam soni bilan

sanasak 2 milliard musulmon va yer

kurrasini eng barakali joylari

musulmonlarni qo'ldida. Hali hanuz

to'g'ri. Masalan, fasodlar bor. O'ziga

yarasha. Undoqundoq isloh qilish kerak

bo'lgan ko'p narsalar bor. Lekin umumiy

holatda hali ham izzat musulmonlarda

izzatini ko'rasiz.

Azon aytilyaptimi demak musulmonlarda

izzat bor degani. Haramga boring, umra

hajlarni ko'ring. Mana hajda nimalarni?

Butun hojilarni arafotlarda duo qilib

turishini ko'rgan paytda alhamdulillah

izzatni ko'rasiz. Kaʼbani tavof

qilishini musulmonlarni ko'rib izzatni

ko'rasizki yo'q musulmonlarda izzat bor

hali.

Har qancha din dushmanlari ularga qarshi

hiylalar qiladimi? Har qancha ularni

masalan nimalarni odamlarni sotib olib

ishlataman deydimi boshqa deydimi? Lekin

ular Allohni nurini og'zi bilan

o'chirmoqchi bo'ladi. Puflab. Buni

misolini Alloh taolo aytib qo'ydi.

Yuridunafiallohivahihim.

Ular og'izlari bilan Allohni nurini

o'chirmoqchi bo'ladi. Allohni nuri

quyoshni nuridan ko'ra kattami?

Quyoshni nuri kuchlimi? Allohni nuri

kuchlimi? Tabiyiki Allohni nuri kuchli.

quyoshni nurini ular og'zi bilan o'chira

oladimi odam?

Quyoshni nurini to'sib qoladimi

odamlarga to'smasin deb? Qancha narsa

to'ssiqlar qilsin. Quyoshni nurini

to'say deb to'solmaydi.

Quyoshni nuriniki vaholanki quyoshni

quyosh masalan kechqurib botib ketadi.

Bulut bo'lib qolsa quyosh ko'rinmay

qoladi masalan. Lekin Allohni nurini

hech qaysi bulut, hech qaysi kecha

to'salmaydi. Kechqurin bo'lsa kirmay

qoladi. Allohni nuri deyilmaydi.

Qaytansiga kechqurun bo'lgan paytda

odamni qalbi ochiladi. Nur kelishiga.

Buni hech kim to'ssib qola olmaydi. Buni

uni sen mana bu da'vatni eshitma, mana

bu darsni qilma, bu joyga borma,

faloncham bilan uchrashma deyishlar

bilan nurni to'salmaydi odam. Qaytangiga

u haqni istagan odam har qanday joydan,

har qanday holatdan Allohni nurinian

foydalana oladi. Xuddiki quyoshni

to'ssalmaganday, havoni to'salmagandek

undan ham ko'ra avvallaroq narsaki

Allohni nurini ular og'zi bilan

to'smoqchi bo'ladi. Xullas,

Alloh subhanahu va taoloni Rasulullohni

tanlaganligi bu Rasulullohga

katta bir hurmat bo'lishi bilan

birgalikda bu narsa o'ziga yarasha katta

bir mas'uliyat edi. Va Rasulullohdan

keyin bu Rasulullohni bayrog'ini

ko'ttaradigan

haq toifasiga bu katta bir hurmat, izzat

bu bir tomondan va bir tomondan bu narsa

ayni paytda katta bir mas'uliyat. Ya'ni

insonda qanchalik darajada ne'mat

kattarsa, shunchalik darajada uni

mas'uliyati ham katta bo'ladi. Ya'ni

aytilinadiki ziyodatu qubhilsiya

tatb ziyodatal fadl qoida tarzidagi bir

maqol. Ya'ni qanchalik xunik bo'ladi,

fazl qanchalik ziyoda bo'lishiga ko'ra.

Masalan bir odamga Alloh taolo qanchalik

fazilatni bergan bo'lsa, yaxshi bergan

bo'lsada o'sha odamdan sodir bo'lgan

gunoh bilan mana umuman dindan xabari

yo'q bo'lgan bir johil odamdan bo'lgan

massiyat farqi bo'ladiku bir-biridan.

Ana o'shanday Alloh taolo tanlagan

odamlar

ular ziyodalik tomoni bor fazlda. Chunki

Alloh tanladi ularni. Mana yahudlarni

Alloh taolo tanladi. Va fadnahum alal

alamin dedi. Ularni butun olamlar uzro

ularni afzal qildik deyapti. Ana

o'shanday odamlardan xiyonat sodir

bo'ldi. Ular haqni yashirdi, haqni

qo'llari bilan o'zgartirdi.

Ya'ni shunchalik nimadan afzal bo'lgan

joydan o'zlarini tepadan bo'yni bilan

pastga tashadi.

O'zini tepadan pastga tashadi. Buni

misolini Alloh taolo xuddiki itga

o'xshatdi.

Uni misoli xuddi itga o'xshaydi. In

tahmil alayhi yalhaf tatruku yalh. Agar

uni haydasang ham agar tilini osiltirib

turaveradi. Shundoq t qo'ysang ham

tilini osiltirib turaveradi. Ya'ni bu

deganiki o'zgarmaydi bu odam degani

o'zgarmaydi. Ana o'sha haqni bilib turib

amal qilmaydigan odam Alloh taolo unga

shuncha inom qilgan paytda unga yaxshi

ya'ni rioya qilmagan odam mas'uliyati

ham juda katta bo'lar ekan. Shuning

uchun ham Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamni ayollariga Alloh taolo

aytdiki, ey Rasulullohni ayollari,

sizlar boshqa ayollarni emassizlar,

dedi. Ya Nisaan nabi lastunaka ahadim

minanisa.

Agar sizlar boshqa ayollarda emassizlar.

Ya'ni Rasulullohni ayollari ummahatul

mo'minin. Ularni Alloh tanlab oldi.

Rasulullohga nasib qilgan ayollar

haqiqatda o'zini zamonasidagi eng afzal

ayollar. ham chiroydan, ham farosat

aqldan, ham nasl-nasabdan

eng yaxshi ayollarni Alloh nasib qildi

Rasulullohga.

Hatto xilqat jihatdan ham bir kamchiligi

bor bo'lgan ayollar emas edi.

Rasulullohni ayollari

hammasi bir-biridan chiroyli va

bir-biridan ko'ra aqlni, eng o'sha

zamonasini eng farosatli, aqlni,

engasabdor ayollari nasib qilgan.

Qaysi ayolini ko'ring shunaqa?

Sayyidlarni qizlari bo'lgan Rasulullohni

ayollari va shu bilan birga agarda

ularsiyat qilsa, agar ularga azob ikki

barovar bo'lishini Alloh taolo aytdi.

Fazilat qanchalik katta bo'lishi bilan

birga ham shunchalik darajada kattarib

ketaverar ekan. Bu mas'uliyatni buni

nima uchun aytyapmizki, haq bayrog'ini

ko'targan odamlarni Alloh qanchalik

siylaganligi bilan birgalikda qanchalik

ularni zimmasida katta bir mas'uliyat

o'tirganligini his qilish uchun. Alloh

muvaffaq qilsin hammamizni. Ya'ni bu

qisqacha bir ko'z tashlash bo'ldiki,

nima uchun Alloh taolo aynan o'sha nima?

Jaziratul Arabni arab yarim orolini

oxirgi risolat uchun, mukammal risolat

uchun o'ssha joyda tanladi.

O'ssha joyni tanladi. Ba bularni

nimasini aytdik va Rasululloh sollallohu

alayhi vasallamni nima uchun aynan

payg'ambar qilib tanladi? O'shanda va

o'sha Rasululloh sollallohu alayhi

vasallamni nasl-nasab jihatidan ya'ni

kelib chiqishlari. Bu keyingi

mavzularimizda keladi. Bu narsa fiqh

siyra uchun bizlar tepadan bir kirish

qism qilib kelishimizda muhim bo'lgan

kirish qismlari. Bular fiqh sira

darsimizda hozir muqadima bo'laroq bir

qancha ma'nolar aytdik.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallamni

da'vat nimalarini boshlanishini o'sha

nimadan

fe'l voqeasidan boshlab o'rganamiz

inshaalloh. Fe'l voqeasini to'lig'icha

biz undan olinadigan darslar va voqeani

erta o'rganamiz inshaalloh Alloh nasib

qilsa.

Bugun shu kirish qismlar bo'ladiki, f'l

voqeasi bu muhim bir voqea

bo'lganligidan mukammal bitta sura nozil

bo'ldi. Alam taro kafa faal robbuka

biashobil fil. Fe'l ashoblariga robbing

nima qilganligini qara.

Bu ma'noni o'sha aynan fe'l surasini

tafsirida Allohni izbini aytgan edik. Bu

narsani uzun mavzu qilib aytganmiz.

Qisqacha aytadigan bo'lsak,

bu voqea tarixiy bir voqea. Allohni

qadari bilan bo'lgan o'sha Abraha 60

ming kishilik katta feillarga minib

qo'sshin tortib, Kaʼbani buzib tashlash

uchun kelgan paytda Alloh subhanahu va

taolo hammani ko'zini oldida ularni

qanday tilka porib tashlaganligi.

Ularni yo'qotish uchun abobil qushlarini

yubordi Alloh taolo. Hatto katta-katta

burgut qushlarini ham yubormadi Alloh.

Abobil qushi bizdagi qaddirg'jga

o'xshagan qush.

Ya'ni u qush birovga ozor beradigan qush

emas. Tumsh'i ham yo'q, panjalari kelib,

birovni odamlarni shundoq boshidan

ushlab changlab ko'tarib ketadigan

qushlarni ham Alloh yubora olardi. Yoki

farishtalarni yuborsa ham bo'ladi.

Masalan, bitta farishta kelsa bo'ldi.

Hammasini qimqiy' o'ldirib tashlaydi.

Lekin Alloh shuni xohladiki, Allohni

askari ko'p. Allohni jundi askarlari

ko'p. Shulardan abobil uchtadan toshlab

kelgan. Bitta og'ziga, ikkita oyog'iga

deb.

Shunda ustlariga tashlaganda faalahum

kaas makul xuddiki qurt yegan bargdek

qilib tashladi hammasini. Ya buni nima

uchun qildi? Alam tarofa.

Robbing nima uchun? Qara qanday qildi?

Shu narsani nima uchun desangiz undan

keyingi surada liilafi qurayshin.

Qurayshga imkon bo'lish uchun. A

qurayshga imkon nima kerak desak

qurayshda chunki 40 yildan keyin

payg'ambar chiqadi bu yerdan. Bu

payg'ambarga bu narsa tayyorgarlik

bo'lyapti. Hali payg'ambar tug'ilgan

paytda mana fe'l voqeasi bo'lishi bilan

quraysh butun arablarni ichida bir

avliyo bo'lgan xalqqa aylandi

aytganizda. Alloh taoloni do'stlari

ekan. Bular bularga tinyishi bo'lmas

ekan. Butun gap ketdi hamma joyga.

Ana endi safar qilgan paytda rehlat

shitai vo soyf ya'ni qishda yamanga

yozda shomga safar qilib tijorat qilib

juda katta-katta foydalar ko'rish bu

foydalarni orqasida bu yerda omon bo'lib

turib qorni to'q bo'lib odamlar yashashi

va risolat uchun ummat ko'payishi kerak

edi. Va bu joy ummul quroga aylanishi

kerak edi. Aynan ana shu narsa uchun

Alloh subhanahu va taolo anaqan butun

Afrika nimalidan qo'sshinlarni olib

kelib bitta voqeani o'zi Alloh taolo

nima qilyaptida buni ham o'zi qiziq joyi

voqeani hosil bo'lishini qarang Alloh

bir ishni xohlasa sababini muoya qilib

qo'ygandek o'sha nimalarda

Habashlarda bir katta kanisa qurishgan

uni qibla qilamiz butun odamlarni

hammasini shuqqa buramiz deganini

eshitib bitta arab borib kanisani ichiga

kirib ishb kelgan

kim kim akam bo'l desa bitta arabga

bashaq qilib ketdi iye degan shu nima

uchun desa chunki ularni o'zlarini

qiblasi bor ekan rashk kelgan bu sizlar

qibla qilamiz deganlaringa achiq kelibdi

ekan boringlar qiblasini tilka por qilib

yer bilan yakson qilib buzib tashladi

deb abrahamni jo'natgan keyin ya'ni

bitta odamni man ish qilgan u o'sha ish

ham alloh subhan va taolo bir ishni

xohlasa kimgadir mana shunaqangi ish

bilan boshlanib ketyapti lekin buni

orqasida katta bir hikmat yotibdi.

Rasululloh chiqishlari kerak. Rasululloh

o'sha payt tug'ildilar. Aynan o'sha fe'l

nimasida

ho demak biz o'rganmoqchi bo'lgan

nimamiz siyratimiz, fiqh siramiz mana

shu voqeadan boshlanadi. Fe'l voqeasidan

boshlaymiz. Va bu voqeadan toasulloh

sollallohu alayhi vasallamga iqro nozil

bo'lguncha bitta bosqich. Bu va keyin

Rasulullohni Makkaga, Makkada Madinaga

hijrat qilginlaricha katta bir dars

bizga hayot madraska hayoti va undan

keyin Madinaga borganlaridan keyingi

siyosiy hayot. U joyga borgandan keyin

davlat shakllangan hayot. Butun

atrofdagi davlatlar bilan Rasululloh

sollallohu alayhi vasallam muomala

qildilar. Sulq tuzdilar, urush qildilar,

jang qildilar. Ya'ni mana bu narsalarda

biz uchun juda katta darslar bor. Mana

shundan endi Rasululloh sollallohu

alayhi vasallamni payg'ambar qilib

jo'natishlari va bunga endi birinchi

bo'lib turib keladi Rasulullohni

nasabini o'rganishimiz, tug'ilishlarni

o'rganishimiz va Rasululloh sollallohu

alayhi vasallam tug'ilishiga zamondosh

bo'lgan aynan fe'l voqeasi. Shundan

nasl-nasablarni aytgandan keyin shundan

boshlaymiz. Rasulullohni emib yurgan

zamonlari va bani Saad diyorlarida

Rasulullohni o'ib o'sishlari bani

Sa'adni o'sha joyda Rasululloh

sollallohu alayhi vasallam bir necha

yilib

ya'ni emib katta bo'ladigan yoshlarida

emish paytlarida o'sha yerda katta

bo'lganlar. Keyin onalariga qaytib

kelishlari, onalarini vafot etishi va

keyin amakis. U kishini bobolari

kafolatga olishi va bobolari

Abdumuttalib o'lganlaridan keyin

amaklarini qaramog'iga qolishlari va

yoshligidagi Rasulullohni

voqealar. Undan keyin uylanishlari,

Rasulullohni ayollari, farzandlari,

Kaʼbani qurishga ishtirok etishlari

voqeasi. Va Alloh taolo u kishini

qanchalik darajada asraganligini bir

ko'rinishlari bor.

Bu narsa ya'ni biz uchun hammasi

bitta-bitta

nima bo'ladi? Dars o'rinlari. Toki iqro

nima? Oyati nozil bo'lgancha. Ya'ni bu

deganiki payg'ambar bo'lganlaricha.

Shundan birinchi mavzuimiz Rasululloh

sollallohu alayhi vasallamni

tug'ilishlari. Rasululloh sollallohu

alayhi vasallamni nasablari.

Ya'ni nasab deganda avvalambor o'sha

nasab ilmini bilish va nasabni nima

ahamiyati bor degan narsaga ko'z

qaratishimiz kerak.

Nasabni bilish bu juda ham katta narsa.

Ya'ni ulamolar aytishganki, nasablarni

bilishni ahamiyati bu butun ummatlarda

ijmo qilingan, ulamolarda ijmo qilingan

narsa.

va qabaila litaarofu. Sizlar

bir-birlaringni tanishlaring uchun

sizlarni millat xalqlar qildik deganidan

ulamolar dalil olishganki, demak biz

bir-birimizni tanishimiz uchun qabil

qabil bo'ldikmi? Inson o'zini mansub

bo'lgan qabilasini tanishi kerak. Aqlli

odam bu narsaga qiziqadi. Meni otam kim,

bobom kim? Ular kimlar bo'lgan, qaysi

urug'dan kelgan? Bizda afsuski, mana bu

o'rus istibdodi bosqinchiligi taasiri

bilan tariximiz qirqilganligi uchun

nasl-nasablar o'zimizni bitta ikkita

bomizdan tepasini ko'p odamlar bilmaydi.

Chunki uzib tashladi bu narsani va

qiziqish hamaydir yo'qoldimi o'sha

paytda bir anagi zamon shuni taqoza

qilgan. Tamom. haligi SSR davlati nima

bo'lgandan keyin bu yoqdagi

ota-bobolarni kitoblarni oʻldirib,

kitoblarni yoqib, ota-bobolarni o'ldirib

masjidlarni buzib, odamlar boshqacha bir

holatga o'tgandan keyin bu nasl-nasab

degan narsalar ancha nima bo'lib qoldi.

Endi bitta nimasi shu kelib kelgan

narsalari boshqa naslda ham bo'lishi

mumkin. Bizda eng mashuri ishonlar degan

urug'lar o'zlarini ota-bobolarini o'sha

naslini biz falonchilardanmiz xo'jalar,

to'ralar degan nimada nasllarni saqlab

qoldi? Bu narsani ahamiyati katta.

Ibn Abdulbar aytgan ekanda o'sha oyatni

tafsirida

nasal nasl nasabni ta'lim olishga ochiq

dalil bor. Bu yerda. Vaalakum shub va

qailarofu degan nimadan? Abu Hurayradan

rivoyat qilingan hadisda kelar ekan.

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam

aytdilarki, taallamu minikum mail bihi

arhamakum. Sizlar nasl-nasablaringdan

sizlarga rahm qiladigan darajada meʼyor

miqdorini o'rganinglar dedilar. Ya'ni

sizlarga rahm qilishimiz uchun biz

tog'amizni tanishimiz kerak, hammamizni

tanishimiz kerak. Bir xil odamlar bor

tog'asi kimligini bilmaydi, nechtaligini

ham bilmaydi. Ko'rmagan. Ayniqsa o'sha

er-xotin ajralib ketgan paytda bo'ladi.

Otasini ko'rmaganlar bor. Otasini

tanimaydi. Chunki bu chaqaloq paytda

onasi bilan ajralib ketgan. Shu bilan

o'rta haligi uzilib ketgandan keyin

taloq nimasi bilan? Shu bilan

farzandlarini bu odam ham ko'rmagan,

ko'rsatmagan ham yo boshqacha joyga

ketib yuborgan. Bilmaydi u otasini ham

bilmaydi, amaklarini ham bilmaydi. Bu

sizay rahimni o'zish katta gunoh kabir

odam bu shariat sizay rahmga qancha

e'tibor qaratgan.

Masalan, sizlar rahmni qilmagan odam

jannatga kirmaydi. Sirotdan o'tolmaydi.

Sirot ko'pida bir tomonda sizlar rahm,

bir tomonda omonat turib sirot ko'pidan

o'tkazadi odamlarni. Mana shu ikkita

narsani bermagan odam sirotdan

o'tolmaydi. Bittasi omonat, bittas rahm.

Birovni bir tin puli sizda qolsa agar

bitta ignasi qoladimi, bitta tin puli

qoladimi, haqi qoladimi, bir zulm

qilgansizmi, so'kgansizmi, pulini

yegansizmi, sirotdan o'tmaysiz.

Shuning uchun o'sha sirotdan o'tish

uchun hozir tayyorlanishi kerak odam

bittasi si rahm bir tomondan xuddi

tamojnek ya'ni buni tushuntirsak agar

ana bunun sizlar rahmni biz qilishimiz

uchun tanishimiz kerak sizlar rahmni

nimasini nasablarni tanishimiz kerak

bo'ladi.

Muallif ko'p nimalar, dalillar, nimalar

aytgan ekan. asosiy bizga yetarli

bo'lgan mavzu shu. Abu Bakr Siddiq, Umar

roziyallohu anhular va Usmon

va Ali va Jubayr ibn Mut'im. Bular

arablarni nasl nasablarini juda

biladigan kishilar bo'lgan ekan. Abu

Bakr Siddiq ya'ni nasabni biladigan bir

odam kimsan desa qayerdansan?

Falonchidan kimni bolasan? Falonchini

bolasiman desa falonchilar kimdan kelib

chiqqanligini biladi. Odam taniydigan

nasab taniydigan odamlar bo'lgan.

Va o'shanday Rasulullohni amakilari ham

Abbos.

Yaxshi bilganligi uchun ham Bayatul

aqabada kofir bo'lsa ham Abbos

Rasululloh bilan qo'shilib borg.

Rasululloh men bilan ko'rishimiz kerak

bo'lgan ansorlar kelgan. Ular bilan

ittifoq qilamiz deganlarida Rasulullohni

qarindoshi bo'lganligi uchun, jiyani

bo'lganligi uchun ham amaki Rasulullohga

qo'shilib borgan kofir bo'lgan. O'sha

payt Abbos. Nima uchun men ularni yuzini

ko'ray, o'zlarini taniy kimlar, kimlar

meni jiyanimda olib ketmoqchi bilishim

kerak degan.

Ya'ni nasabni bilishda juda katta o'ziga

yarasha o'rni bor bu narsani.

Va u kishidan ulardan keyin sahobalardan

keyin Said ibn Musayyab ham xuddi

shunday Alloh taolo bir nima bergan

kishi ekan. U kishini o'g'illari

Muhammad ibn Said va Zuhriy va

aimmalardan imom Shofiy rahimahulloh Abu

Ubayd Abu Ubayd al-Qosim ibn Salam bu

kishilar o'sha nasabni biladigan

kishilar bo'lgan ekan. nasl-nasabni

biladigan kishilar.

Ho'p. Ulamolar aytishgan ekanki,

nasl-nasabni bilish farz bo'lgan tomoni

bor va fazl bo'lgan mandub tarafi bor.

Ya'ni nasl deganda qanaqa odam

Rasulullohni nasabi haqida ketyapti

gapimiz. Rasulullohni nasabidan

o'zlarini va otalarini ismini bilish. U

kishini va qurayshdan chiqqanligini

bilish. Bani Hoshimdan aynan

chiqqanligini Rasulullohni Jaziratul

Arabda bo'lganliklarini bilish va

Rasululloh

Makkada yashaganlar va Madinaga hijrat

qilib borganlar. Insu jinga payg'ambar

qilib yuborilganlar deb bilish farzayn

hammamiz uchun.

Hozir Rasululloh kim deb ko'cha savolini

o'ttkazing. Masalan, ko'chada chiqingda

musulmonlardan. ko'cha savolini qo'ying.

Masjiddan juma oltda turingda, jumadan

odamlar chiqyaptiku. Ularga savol

bering. Rasululloh kim deb otlarini

aytib bering.

Nechta odam bilishi mumkin deb

o'ylaysiz. Rasulullohni

Rasulullohni nasablarini

hech bo'lmasa bir to'rtta nasabni aytib

bersin. Rasulullohni to'rtta nasabini

aytib bersin va bu farz bo'lgan narsa.

Bu Rasulullohni biz tanishimiz, u

kishini onalarini ismini bilishimiz,

otalarini ismini bilishimiz va aynan

o'sha kelib chiqqan joylari va inson va

jinlarga payg'ambar bo'lib

kelganliklari. Makkada yashab keyin

Madinaga hijrat qilganliklari va 63

taqriban 63 yil yoshga kirganlarida

vafot etganliklari. Mana bu narsani

bilish hammamiz uchun farz. Endi undan

tashqarisi endi bu fazl. Bu masalan

Rasulullohni teppa bobolarini tanish va

u kishini keyin ya'ni nasl-nasabga

tegishli boshqa tomonlarini masalan

urug'larini ona tarafini, tepa

taraflarini bilish. Rasulullohni

tog'alarini tanish, amakillarini va

boshqa o'sha Rasulullohni nasabidan

buyoqlarga, buyoqlarga shajara bo'lib

chiqayotgan amaklar, amaklarni

o'g'illarini bilish bu fazl. Bu

Rasulullohni nasablari Muhammad ibn

Abdulloh ibn Abdulmuttolib ya'ni

Abdumuttalib Rasulullohni bobolari

otalari Abdulloh u kishini otasi

Abdumuttolib ibn Hashim ibni Abdumannaf

ibn Qusay ibn Kelab ibn Murrat ibni Ka'b

ibni Lu'ay ibn G'olib ibni Fihr ibn

Malik ibn Nadr ibn Kinana ibn Huzaymat

ibni Mudrikat ibni Ilyas ibn Mudor ibn

Nizar ibni

Ma' ibn Adnan ya'ni 21 bobolari Adnan

mana shu Adnongacha bo'lgan Ma' ibn

Adnongacha bo'lgan nasablari bu hammada

ittifoq ekan. Rasulullohni bobolari

mana shu joyda va yana Adnan aynan

Ismoil alayhissalomni farzandlari

ekanligida ham ijmo bu. Ya'ni Rasululloh

bani Ismoildan deyiladiku

ya'ni ya'ni Adnon Ismoil alayhissalomni

farzandlaridan urug'idan.

Ibrohim alayhissalomni o'g'illari ikkita

Ibrohim va Ismoil va Ishoq.

Rasululloh Isroqni farzandlaridan aynan

o'sha Adnonni

farzandlaridan chiqqan. Ismoilni

Ismoilni nimalidan? Yahudiylar bo'lsa

bani Isroil. Bular Ishoq farzand bani

Isroil. Ular aka-uka. Bular asli

amakvacha. Ular Isroq alayhissalomga

borib taqaladi. Rasululloh bo'lsalar

Ismoil alayhissalomga borib taqiladi.

Ismoil alayhissalomni farzandlaridan

Adnon ya'ni Adnon bilan Ismoil

alayhissalom o'rtasida

nasabda

ko'p taxmin gaplar bor ekan. Lekin aniq

narsa shuki, ijmo qilingan narsa Adnon

Bani Ismoildan

shu aniqniki tushunarlimi? Zahabiy

aytgan ekanda bu gapni. Adnon Ismoilni

bolasidan Ismail ibn Ibrohim ya'ni

Ibrohim alayhissalomni o'g'illari

Ismoil. Ismoil alayhissalom bolalaridan

sallallohu alayhim ajmain

beijmainas bu narsa nabaviy hadis bilan

sobit bo'lgan. Mana Rasululloh aytgan

ekanlarki, Alloh taolo Ismoil

farzandlarini ichida kinonani tanlab

oldi. Hozir man nimada sanatda kinona

bor. Kinanat ibn Huzayma dedikku

Rasulullohni sanat nimalida bobolarni

ichida kinona bu kinona nima? Ismoilni

farzandlaridan kelayotgan nimadan

kinonani tanlab oldi va kinonani

urug'idan qurayshni tanlab oldi. va

qurayshni ichida Bani Hoshimni tanlab

oldi va Boni hoshimni ichidan meni

tanlab oldi dedilar. Demak Rasululloh

sollallohu alayhi vasallam bani

hoshimdan va bo'lsa kimdan?

Qurayshdan. Quraysh Kinonadan.

Kinona bu Ismoilni urug'laridan. Ya'ni

Rasululloh sollallohu alayhi vasallam

Ismoil alayhissalomni

sulolasidan o'sha Usmoil alayhissalom

farzandlaridan kelganlar.

Urvat ibn Zubayr aytgan ekan,

biz Adnondan keyin va qaxtondan keyin

nasl-nasabda aytganlarni taxmin

aytganligini ko'rdik degan. Ya'ni aniq

tiniq aytab bera olmadi degan. Bu Adnon

Rasulullohni nechaninchi bobolari bo'ldi

hozir? 21 bobolari bo'ldi. Sanodaqda 21

bobolaridan keyin Ismoil

alayhissalomgacha bo'lgan nasabda kim

aytgan bo'lsa bir aniqt tiniq gapni

aytganemas. Lekin ani'i nima? Adnon

kimdan? Ismoil alayhissalom

zurriyotlaridan. Shuni biling.

Adnongacha. Adnondan buyog'i mana to

otalari Abdullohgacha

bu aniq bo'lgan. Ya'ni Ma' ibn Adnandan

boshlab buyog'i Rasulullohni

otalarigacha bu bil ittifoq.

Rasulullohni bobolari mana shu kishilar.

Ya'ni aniq bu narsa. Bundan keyingilarda

ya'ni aniq tiniq nima yo'q ekan. Ibrohim

alayhissalomdan keyingisida bo'lsa, endi

Ibrohim alayhissalomdan tepasi,

bunda yana ham aniq bir anaviy xabar

yo'q. Ibrohim alayhissalomgacha aniq

ya'ni nasablari hozir boryapti. Mana

Ibrohim alayhissalom farzandlaridan va

undan tepasi Odam alayhissalomgacha

boradi. U ani'i shu. Odam

alayhissalomgacha boradi. Lekin oradagi

otalari u aniq emas va bilishda foyda

ham yo'q. buyog'i bizga

va ona tarafdan bo'lsa, Rasulullohni

onalari Omina Omina binti Vahb ibn

Abdumannf ibn Zuhrat ibn Kelab

kishi Madinadan bo'lganlar.

Eri Abdulloh bilan birga bobolari Kilob

ibn Murraga borib birlashadi. Kilobda

birlashar ekan.

Va Qusay bilan Zuhro Kilobni o'g'illari

bo'lgan ikkita. Ya'ni kelobdan ikkita

o'g'il chiqqan. Bittasi qusay, bittasi

zohra. Bu qosaydan Rasulullohni otalari

Abdulloh va Rasululloh va Zuhradan

bo'lsa bu Omina demak Rasulullohni

onalari bilan otalari Abdulloh bilan

omina qayerda birlashyapti?

Bobolari qusayga nima kelobga borib

birlashyapti. Rasululloh qusaydan

chiqyaptilar. Bu kishi Zuhhradan

chiqyaptilar.

Ikkalasi aka-uka bo'lgan ekan.

Ikkalasi aka-uka bo'lgan ekan.

Ha o'sha kishida ya'ni hozir bu yerda

qarang

ikkalasi ya'ni qosay bilan zohra abna

kelab axavan kelobni ballari deyapti

aka-uka. Alval jaddun lin jihatti abihi

bittasi ya'ni qosay

ota tarafdan Rasulullohni bobolari va

Zuhra bo'lsa Rasulullohni onasi tarafdan

bo'lgan bobolar. Ya'ni Rasulullohni

onalari Omina

borib birlashayotgan joyi Zuhradan

otalari bo'lsachi birlashayotgan joyi

qusaydan. Ikkalasi ham o'sha kelob degan

bobolariga borib birlashyapti. Vallohu

a'am.

al sayina nabiina Muhammad v

ajhamdulillahi alamu alaykum va

rahmatullohi vaكatuh